Kalprotektyna w kale poniżej 50 µg/g u dziecka powyżej 4 lat i u dorosłego z dużym prawdopodobieństwem wyklucza aktywne nieswoiste zapalenie jelit, ale u niemowląt i małych dzieci zdrowe wartości są wielokrotnie wyższe: w metaanalizie z 2025 roku średnia u zdrowych niemowląt w wieku 1-6 miesięcy wynosiła 239 µg/g. Według wyliczenia redakcji na podstawie metaanalizy Hendersona i wsp. ujemny wynik badania u dziecka kierowanego do gastrologa z podejrzeniem choroby zapalnej jelit jest trafny w 96 przypadkach na 100. Poniżej: czym jest kalprotektyna, jakie są normy według wieku, jak czytać wynik, w jakich sytuacjach badanie pomaga, jak pobrać próbkę od dziecka i ile kosztuje badanie w 2026 roku.
Kalprotektyna u dziecka: cztery fakty na start
- Co mierzy: białko z granulocytów obojętnochłonnych, które trafia do kału, gdy w jelicie toczy się stan zapalny.
- Norma zależy od wieku: próg 50 µg/g dotyczy dzieci powyżej 4 lat i dorosłych; u niemowląt nawet kilkaset µg/g bywa prawidłowe.
- Najlepiej wyklucza: wynik prawidłowy u dziecka z bólami brzucha zmniejsza prawdopodobieństwo choroby zapalnej jelit, ale nie zastępuje badania przez lekarza.
- Koszt: w Polsce zwykle 100-200 zł prywatnie; na NFZ badanie jest dostępne głównie w programach lekowych dla chorych na nieswoiste zapalenia jelit.
Czym jest kalprotektyna w kale?
Kalprotektyna to białko, które stanowi ponad połowę białek cytoplazmy granulocytów obojętnochłonnych; gdy w ścianie jelita toczy się stan zapalny, granulocyty napływają do błony śluzowej, a kalprotektyna przechodzi do kału, gdzie można zmierzyć jej stężenie. Białko jest odporne na rozkład przez bakterie jelitowe i stabilne w kale do 7 dni w temperaturze pokojowej, co opisały już w 2010 roku Borkowska, Liberek, Plata-Nazar i Kamińska z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego na łamach „Medycyny Wieku Rozwojowego”.
W tej przeglądowej pracy autorki omówiły sześć markerów zapalenia oznaczanych w stolcu i uznały kalprotektynę oraz laktoferynę za najlepiej udokumentowane w diagnostyce i monitorowaniu nieswoistych zapaleń jelit u dzieci. Kolejne lata to potwierdziły: kalprotektyna stała się standardowym badaniem nieinwazyjnym, a laktoferyna jest dziś oznaczana znacznie rzadziej.
Kalprotektyna z krwi to inne badanie. Stężenie w surowicy odzwierciedla stan zapalny w całym organizmie, a nie tylko w jelicie, więc nie zastępuje oznaczenia w kale w diagnostyce chorób jelit.
Jaka jest norma kalprotektyny w kale u dziecka?
Norma kalprotektyny w kale zależy od wieku dziecka: u dzieci powyżej 4 lat i u dorosłych za prawidłowy uznaje się wynik poniżej 50 µg/g, natomiast u zdrowych niemowląt i małych dzieci stężenia są wyraźnie wyższe i spadają z wiekiem. W metaanalizie Zenga i wsp. z 2025 roku (23 badania, 2883 zdrowych dzieci) średnie stężenie wynosiło 258 µg/g u noworodków, 239 µg/g w wieku 1-6 miesięcy i 34 µg/g w wieku 37-48 miesięcy.
| Wiek dziecka | Średnie stężenie u zdrowych dzieci (metaanaliza 2025) | Górna granica normy w wybranym badaniu |
|---|---|---|
| poniżej 1 miesiąca | 258 µg/g | do 538 µg/g przed 6. miesiącem (97,5. centyl, Oord i Hornung 2014) |
| 1-6 miesięcy | 239 µg/g | do 538 µg/g przed 6. miesiącem (Oord i Hornung 2014) |
| 7-12 miesięcy | 116 µg/g | do 910 µg/g w 1. roku życia (95. centyl, Roca i wsp. 2017) |
| 13-24 miesiące | 105 µg/g | do 214 µg/g od 6 miesięcy do 3 lat (Oord i Hornung 2014) |
| 25-36 miesięcy | 75 µg/g | do 286 µg/g od 1 roku do 4 lat (Roca i wsp. 2017) |
| 37-48 miesięcy | 34 µg/g | do 75 µg/g od 3 do 4 lat (Oord i Hornung 2014) |
| powyżej 4 lat | mediana 19 µg/g w wieku 4-16 lat (Roca i wsp. 2020) | zwykle 50 µg/g, tak jak u dorosłych |
Różnice między badaniami wynikają z odmiennych testów laboratoryjnych i populacji, dlatego Europejskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci (ESPGHAN) w stanowisku z 2021 roku zaleca, by wynik interpretować według norm laboratorium, w którym wykonano badanie, i z uwzględnieniem wieku. Węgierskie badanie z 2025 roku na 245 zdrowych dzieciach podało medianę 181 µg/g w wieku 0-4 miesięcy, 41 µg/g w wieku 4-12 miesięcy i 25 µg/g w wieku 12-36 miesięcy; sposób karmienia ani poród cięciem nie miały wpływu na wynik.
Jak czytać wynik kalprotektyny u dziecka?
U dziecka powyżej 4 lat wynik poniżej 50 µg/g przemawia przeciw aktywnemu zapaleniu jelit, wynik 50-250 µg/g wymaga oceny lekarza i zwykle powtórzenia badania, a wynik powyżej 250 µg/g wskazuje na istotny stan zapalny i najczęściej prowadzi do diagnostyki endoskopowej. Takie przedziały podaje raport Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT) z grudnia 2025 roku, zastrzegając, że interpretacja zależy od wieku.
| Wynik (dziecko powyżej 4 lat) | Co zwykle oznacza | Co dalej |
|---|---|---|
| poniżej 50 µg/g | aktywne nieswoiste zapalenie jelit mało prawdopodobne | lekarz szuka innej przyczyny objawów, np. zaburzeń czynnościowych |
| 50-250 µg/g | szara strefa: łagodny stan zapalny, infekcja, leki lub początek choroby | obserwacja i powtórzenie badania po kilku tygodniach, ocena objawów alarmowych |
| powyżej 250 µg/g | istotny stan zapalny w jelicie | pilna konsultacja gastrologa dziecięcego, zwykle endoskopia |
Kalprotektyna jest bardzo czuła, ale mało swoista: rzadko przeoczy chorobę zapalną jelit, za to podwyższony wynik nie mówi, co jest przyczyną stanu zapalnego. W metaanalizie Hendersona i wsp. z 2014 roku (8 badań, 715 dzieci z podejrzeniem nieswoistego zapalenia jelit) czułość wyniosła 97,8%, a swoistość 68,2%. W metaanalizie Degraeuwe i wsp. z 2015 roku przy progu 50 µg/g 17% wyników było fałszywie dodatnich, a 2% fałszywie ujemnych.
| Na 100 dzieci kierowanych do gastrologa z podejrzeniem choroby zapalnej jelit | Liczba dzieci |
|---|---|
| mają chorobę zapalną jelit (częstość w badaniach: 55%) | 55 |
| wynik podwyższony i choroba potwierdzona | 54 |
| wynik podwyższony, ale choroby zapalnej jelit nie ma | 14 |
| wynik prawidłowy i brak choroby | 31 |
| wynik prawidłowy mimo choroby (przeoczenie) | 1 |
| szansa, że prawidłowy wynik jest trafny | 96% |
| szansa, że podwyższony wynik oznacza chorobę zapalną jelit | 79% |
Dodanie kalprotektyny do oceny objawów najbardziej pomaga odróżnić dzieci zdrowe od chorych. W analizie danych 1120 pacjentów Holtman i wsp. (JAMA Pediatrics 2017) wykazali, że odsetek dzieci bez choroby zapalnej jelit poprawnie zaklasyfikowanych jako grupa niskiego ryzyka wzrósł z 33% przy ocenie samych objawów do 91% po dodaniu kalprotektyny.
W jakich sytuacjach badanie kalprotektyny u dziecka pomaga?
Badanie kalprotektyny ma największy sens u dziecka z przewlekłymi bólami brzucha lub biegunką, gdy lekarz musi odróżnić nieswoiste zapalenie jelit od zaburzeń czynnościowych, oraz u dziecka już leczonego z powodu choroby Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Brytyjski NICE zaleca je dzieciom z podejrzeniem nieswoistego zapalenia jelit skierowanym na ocenę specjalistyczną, a wytyczne ECCO i ESPGHAN z 2020 roku uznają powtarzane pomiary za bardziej wiarygodną ocenę odpowiedzi na leczenie choroby Crohna niż same skale objawów.
Według stanowiska ESPGHAN z 2021 roku kalprotektyna nie pomaga w rozpoznawaniu kolki niemowlęcej, w odróżnianiu zaparcia czynnościowego od organicznego ani w odróżnianiu bakteryjnej od wirusowej ostrej biegunki. Ma też niewielką wartość w alergii na białka mleka krowiego, celiakii i mukowiscydozie oraz nie służy do wykrywania zakażenia Helicobacter pylori, przerostu bakteryjnego jelita cienkiego, zapalenia wyrostka robaczkowego ani polipów jelita.
Wynik bywa podwyższony z przyczyn innych niż nieswoiste zapalenie jelit: w czasie infekcji przewodu pokarmowego, po lekach przeciwzapalnych, takich jak ibuprofen, i u najmłodszych dzieci z powodu fizjologicznie wyższych stężeń. Przy silnym podejrzeniu choroby zapalnej jelit Rada Przejrzystości AOTMiT w stanowisku z grudnia 2025 roku podkreśliła, że nie należy opóźniać endoskopii w oczekiwaniu na wynik kalprotektyny.
Objawy alarmowe, przy których dziecko z bólami brzucha trzeba pilnie skonsultować z lekarzem niezależnie od wyniku kalprotektyny:
- krew w stolcu albo smoliste stolce,
- niezamierzona utrata masy ciała lub zahamowanie wzrastania,
- przewlekła, nasilona biegunka, także w nocy,
- nawracające wymioty lub gorączka bez innej przyczyny,
- uporczywy ból po prawej stronie brzucha,
- zmiany wokół odbytu (przetoki, szczeliny, ropnie), ból i obrzęk stawów,
- nieswoiste zapalenie jelit u rodzica lub rodzeństwa.
Taką listę objawów alarmowych przy przewlekłym bólu brzucha u dzieci podają kryteria rzymskie IV (Hyams i wsp., 2016). Spowolnienie wzrastania widać najlepiej na siatce centylowej, o czym piszemy w poradniku Siatki centylowe i w tekście o niskorosłości u dziecka.
Jak pobrać kał do badania kalprotektyny od dziecka?
Do badania kalprotektyny wystarczy niewielka próbka kału, około 2 g, czyli porcja wielkości ziarna fasoli, pobrana łopatką do jałowego pojemnika z apteki; badanie nie wymaga diety ani bycia na czczo. Jeśli próbki nie da się od razu zawieźć do laboratorium, należy przechowywać ją w lodówce w temperaturze 2-8°C.
Jak pobrać próbkę kału od dziecka, krok po kroku:
- Kup pojemnik. Kup w aptece jałowy pojemnik na kał z łopatką i opisz go imieniem, nazwiskiem i datą urodzenia dziecka.
- Złap stolec. Starsze dziecko oddaje stolec do nocnika lub na podkład w muszli; u niemowlęcia pobierz kał z pieluszki z miejsca, które nie wchłonęło moczu.
- Pobierz próbkę. Łopatką przenieś do pojemnika porcję wielkości ziarna fasoli, najlepiej z kilku miejsc stolca, i szczelnie zakręć.
- Przechowaj i dostarcz. Jeśli nie jedziesz od razu do laboratorium, włóż pojemnik do lodówki (2-8°C) i dostarcz go zgodnie z zaleceniami laboratorium.
- Zanotuj okoliczności. Zapisz, czy dziecko miało w ostatnich dniach biegunkę, infekcję lub dostawało ibuprofen, i powiedz o tym lekarzowi przy omawianiu wyniku.
Dzienniczek objawów dziecka przed wizytą u gastrologa
Dwustronicowy plik do wydruku: tabela na 14 dni (ból brzucha, stolce, krew, sen, leki), lista objawów alarmowych, instrukcja pobrania kału i tabela norm kalprotektyny według wieku.
Ile kosztuje kalprotektyna w kale i czy jest na NFZ?
Kalprotektyna w kale kosztuje prywatnie zwykle od 100 do 200 zł, a na NFZ jest dostępna przede wszystkim w programach lekowych dla chorych na nieswoiste zapalenia jelit; lekarz POZ ani poradnia specjalistyczna nie mogą jej zlecić w ramach świadczeń gwarantowanych. Takie dane podaje raport AOTMiT z 11 grudnia 2025 roku, który proponował wycenę badania na 130 zł.
W programie lekowym leczenia choroby Leśniowskiego-Crohna (B.32) badanie jest opcjonalne, do dwóch razy w roku, a w programie leczenia wrzodziejącego zapalenia jelita grubego (B.55) obowiązkowe przy kwalifikacji. Rada Przejrzystości AOTMiT 15 grudnia 2025 roku uznała za zasadne wprowadzenie badania do ambulatoryjnej opieki specjalistycznej, między innymi w poradniach gastrologicznych dla dzieci; do 28 października 2026 roku nie znaleźliśmy przepisu, który by to wprowadził. W czasie hospitalizacji badania potrzebne do diagnostyki są finansowane w ramach pobytu w szpitalu.
Nieswoistych zapaleń jelit u dzieci przybywa. W pracy z 2010 roku autorki z Gdańska podawały dla Polski zapadalność 1,22 na 100 000 dzieci rocznie (lata 2002-2004), a badanie Krzesiek i wsp. z Dolnego Śląska z 2021 roku wykazało 4,96 na 100 000 dzieci rocznie w latach 2016-2018, w tym ponad czterokrotny wzrost liczby zachorowań na chorobę Leśniowskiego-Crohna względem lat 1998-2000. Inne przyczyny przewlekłych objawów u dzieci i badania kontrolne opisujemy w dziale Zdrowie dziecka i w poradniku o bilansach zdrowia dziecka.
O co pytają rodzice, gdy lekarz zleca kalprotektynę?
Jaka jest norma kalprotektyny w kale u dziecka?
U dzieci powyżej 4 lat i u dorosłych za prawidłowy uznaje się wynik poniżej 50 µg/g. U młodszych dzieci zdrowe wartości są wyższe: w metaanalizie z 2025 roku średnia wynosiła 239 µg/g w wieku 1-6 miesięcy, 105 µg/g w wieku 13-24 miesięcy i 34 µg/g w wieku 37-48 miesięcy, dlatego wynik zawsze ocenia się z uwzględnieniem wieku i norm laboratorium.
Co oznacza podwyższona kalprotektyna u niemowlaka?
U niemowlęcia podwyższona kalprotektyna zwykle nie oznacza choroby, bo zdrowe niemowlęta mają fizjologicznie wysokie stężenia, często kilkaset µg/g. Stanowisko ESPGHAN z 2021 roku podkreśla, że badanie nie służy do rozpoznawania kolki ani alergii na białka mleka krowiego, a wynik ocenia lekarz razem z objawami i przyrostem masy ciała.
Jak przygotować się do badania kalprotektyny w kale?
Badanie kalprotektyny nie wymaga diety ani bycia na czczo. Wystarczy pobrać do jałowego pojemnika porcję kału wielkości ziarna fasoli (około 2 g), przechowywać ją w lodówce w temperaturze 2-8°C, jeśli nie trafi od razu do laboratorium, i powiedzieć lekarzowi o niedawnej infekcji lub przyjmowaniu ibuprofenu.
Czy kalprotektynę w kale można zrobić na NFZ?
W październiku 2026 roku kalprotektyna w kale jest finansowana przez NFZ głównie w programach lekowych dla chorych na nieswoiste zapalenia jelit i w czasie hospitalizacji; lekarz POZ nie może jej zlecić. Prywatnie badanie kosztuje zwykle 100-200 zł, a AOTMiT w 2025 roku pozytywnie oceniło jego wprowadzenie do poradni specjalistycznych.
Czy prawidłowa kalprotektyna wyklucza chorobę Crohna u dziecka?
Prawidłowa kalprotektyna sprawia, że aktywne nieswoiste zapalenie jelit jest mało prawdopodobne: w metaanalizie z 2014 roku czułość badania u dzieci wyniosła 97,8%. Przy objawach alarmowych, takich jak krew w stolcu, utrata masy ciała czy zahamowanie wzrastania, dziecko wymaga jednak dalszej diagnostyki niezależnie od wyniku.
Na jakich stanowiskach ESPGHAN, metaanalizach i polskich danych opiera się ten poradnik?
Tekst rozwija pracę przeglądową Borkowskiej, Liberek, Platy-Nazar i Kamińskiej opublikowaną w „Medycynie Wieku Rozwojowego” w 2010 roku. Normy według wieku podaliśmy według metaanalizy Zenga i wsp. (2025) oraz badań Oord i Hornunga (2014), Rocy i wsp. (2017, 2020) i Kissa i wsp. (2025), trafność diagnostyczną według metaanaliz Hendersona i wsp. (2014), Degraeuwe i wsp. (2015) i Holtmana i wsp. (2017), a wskazania i ograniczenia badania według stanowiska ESPGHAN (2021), wytycznych ECCO-ESPGHAN (2020), zaleceń NICE i kryteriów rzymskich IV. Dostępność na NFZ, ceny i przedziały wyników opisaliśmy według raportu AOTMiT z 11 grudnia 2025 roku i stanowiska Rady Przejrzystości nr 185/2025, dane epidemiologiczne według pracy Krzesiek i wsp. (2021). Przeliczenia w Tabeli 3 wykonała redakcja.
Ostatnia aktualizacja: 28 października 2026 r.
Źródła
- Borkowska A., Liberek A., Plata-Nazar K., Kamińska B. Przydatność diagnostyczna oznaczania w stolcu parametrów stanu zapalnego u pacjentów z nieswoistymi zapaleniami jelit. Medycyna Wieku Rozwojowego 2010; XIV(1): 37-41
- Koninckx C.R., Donat E., Benninga M.A. i wsp. The Use of Fecal Calprotectin Testing in Paediatric Disorders: A Position Paper of the European Society for Paediatric Gastroenterology and Nutrition Gastroenterology Committee. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition 2021; 72(4): 617-640
- Zeng J., Yu W., Gao X. i wsp. Establishing reference values for age-related fecal calprotectin in healthy children aged 0-4 years: a systematic review and meta-analysis. PeerJ 2025; 13: e19572
- Kiss I., Takács A.T., Dániel S. i wsp. Faecal calprotectin reference ranges in early childhood: a cross-sectional study of healthy infants in Hungary. BMJ Paediatrics Open 2025; 9(1)
- Oord T., Hornung N. Fecal calprotectin in healthy children. Scandinavian Journal of Clinical and Laboratory Investigation 2014; 74(3): 254-258
- Roca M., Rodriguez Varela A., Donat E. i wsp. Fecal Calprotectin and Eosinophil-derived Neurotoxin in Healthy Children Between 0 and 12 Years. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition 2017; 65(4): 394-398
- Roca M., Rodriguez Varela A., Carvajal E. i wsp. Fecal calprotectin in healthy children aged 4-16 years. Scientific Reports 2020; 10(1): 20565
- Henderson P., Anderson N.H., Wilson D.C. The diagnostic accuracy of fecal calprotectin during the investigation of suspected pediatric inflammatory bowel disease: a systematic review and meta-analysis. American Journal of Gastroenterology 2014; 109(5): 637-645
- Degraeuwe P.L., Beld M.P., Ashorn M. i wsp. Faecal calprotectin in suspected paediatric inflammatory bowel disease. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition 2015; 60(3): 339-346
- Holtman G.A., Lisman-van Leeuwen Y., Day A.S. i wsp. Use of Laboratory Markers in Addition to Symptoms for Diagnosis of Inflammatory Bowel Disease in Children: A Meta-analysis of Individual Patient Data. JAMA Pediatrics 2017; 171(10): 984-991
- Levine A., Koletzko S., Turner D. i wsp. ESPGHAN revised Porto criteria for the diagnosis of inflammatory bowel disease in children and adolescents. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition 2014; 58(6): 795-806
- van Rheenen P.F., Aloi M., Assa A. i wsp. The Medical Management of Paediatric Crohn’s Disease: an ECCO-ESPGHAN Guideline Update. Journal of Crohn’s and Colitis 2021; 15(2): 171-194
- National Institute for Health and Care Excellence. Faecal calprotectin diagnostic tests for inflammatory diseases of the bowel (DG11, obecnie HTG320)
- Hyams J.S., Di Lorenzo C., Saps M. i wsp. Childhood Functional Gastrointestinal Disorders: Child/Adolescent. Gastroenterology 2016; 150(6): 1456-1468
- Krzesiek E., Kofla-Dłubacz A., Akutko K., Stawarski A. The Incidence of Inflammatory Bowel Disease in the Paediatric Population in the District of Lower Silesia, Poland. Journal of Clinical Medicine 2021; 10(17): 3994
- Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji. Oznaczenie kalprotektyny w kale. Ocena zasadności zakwalifikowania świadczenia jako świadczenia gwarantowanego, raport z 11 grudnia 2025 r.
- Rada Przejrzystości AOTMiT. Stanowisko nr 185/2025 z dnia 15 grudnia 2025 r. w sprawie oznaczenia kalprotektyny w kale
