Szczepienia dzieci z grup ryzyka: po leczeniu nowotworu, przy HCV u matki i z zaległościami

Dziecko z grupy ryzyka szczepi się według indywidualnego planu: po zakończeniu standardowej chemioterapii szczepionkę przeciw odrze, śwince i różyczce podaje się najwcześniej po 3 miesiącach, a po przeszczepieniu komórek krwiotwórczych po 24 miesiącach; niemowlę matki z HCV dostaje szczepionkę przeciw WZW typu B w zwykłym schemacie 0-1-6 miesięcy i badanie HCV-RNA w 2.-6. miesiącu życia; wcześniaki i dzieci z grup ryzyka szczepi się przeciw pneumokokom 4 dawkami (schemat 3+1), a dziecko bez dokumentacji szczepień traktuje się jak nieszczepione. Według wyliczenia redakcji z danych polskiego badania z 2009 roku niemowlęta zakażone HCV 3,5 raza częściej niż ich niezakażeni rówieśnicy kończyły szczepienie przeciw WZW typu B bez ochronnego poziomu przeciwciał (28% wobec 8%). Poniżej: cztery sytuacje, w których kalendarz szczepień trzeba dopasować do dziecka, i to, co w każdej z nich może zrobić rodzic.

Kiedy kalendarz szczepień trzeba ułożyć indywidualnie?

Indywidualny kalendarz szczepień układa się, gdy odporność dziecka jest osłabiona chorobą lub leczeniem, gdy matka przekazała dziecku zakażenie albo jego ryzyko, gdy dziecko należy do grupy szczególnie narażonej na ciężki przebieg zakażenia oraz gdy dziecko ma braki w szczepieniach, np. po przyjeździe z innego kraju. Program Szczepień Ochronnych na 2026 rok (PSO 2026) wymienia te sytuacje w części o osobach „narażonych w sposób szczególny” i zapowiada dla nich szczepienia według planu ustalonego przez lekarza.

Poradnik powstał na podstawie czterech prac z Medycyny Wieku Rozwojowego z lat 2009-2010. Każda opisuje inną z tych sytuacji, a my zestawiliśmy je z zasadami, które obowiązują w 2026 roku. Zasady szczepień dzieci zdrowych i kalendarz obowiązkowy opisujemy osobno, a tutaj zajmujemy się tylko odstępstwami od niego.

Jak szczepi się dziecko w trakcie i po leczeniu nowotworu?

W trakcie intensywnego leczenia przeciwnowotworowego większość szczepień się wstrzymuje, a szczepionki żywe są przeciwwskazane; wyjątkiem jest szczepienie przeciw WZW typu B pod kontrolą przeciwciał i coroczne szczepienie przeciw grypie. Do pozostałych szczepień wraca się po kilku-kilkunastu miesiącach od zakończenia leczenia, a wcześniej lekarz sprawdza stan układu odpornościowego (morfologię z rozmazem, immunoglobuliny IgG, IgM, IgA, czasem poziom swoistych przeciwciał).

Agnieszka Matkowska-Kocjan i Alicja Chybicka z wrocławskiej Kliniki Transplantacji Szpiku, Onkologii i Hematologii Dziecięcej wyjaśniały w 2009 roku, że odporność obniża zarówno sama choroba (zwłaszcza białaczki i chłoniaki), jak i chemioterapia, radioterapia oraz megachemioterapia przed przeszczepieniem komórek krwiotwórczych. Po przeszczepieniu funkcja cytotoksyczna i fagocytarna odbudowuje się zwykle w ciągu 100 dni, ale wyspecjalizowane funkcje limfocytów T i B mogą być upośledzone nawet przez rok, a przy przewlekłej chorobie przeszczep przeciwko gospodarzowi znacznie dłużej.

Przy szczepieniu przeciw WZW typu B w onkohematologii dziecięcej stosowano podwójne dawki szczepionki (20 µg u dzieci poniżej 10. roku życia i 40 µg powyżej), a w okresie leczenia immunosupresyjnego dążono do miana anty-HBs powyżej 100 IU/l, choć za ochronne uznaje się już 10 IU/l. U dzieci nieszczepionych przed rozpoczęciem leczenia można zastosować schemat przyspieszony (0-10-20 lub 0-14-30 dni).

Szczególnej ostrożności wymaga ospa wietrzna. W 2007 roku opisano 4-letnią dziewczynkę z ostrą białaczką limfoblastyczną, która zmarła po zakażeniu szczepionkowym szczepem wirusa, choć w chwili szczepienia miała ponad 1500 limfocytów w mikrolitrze i zachowano przerwę w chemioterapii. W 2009 roku PSO nakazywał szczepić przeciw ospie dzieci z ostrą białaczką „w okresie remisji”, co autorki uznawały za zbyt nieprecyzyjne. PSO 2026 tego sformułowania już nie zawiera: obowiązkowe szczepienie przeciw ospie dotyczy m.in. dzieci z upośledzeniem odporności o wysokim ryzyku ciężkiego przebiegu choroby, dzieci przed planowanym leczeniem immunosupresyjnym lub chemioterapią oraz ich domowników.

Skuteczną ochroną w czasie leczenia jest tzw. strategia kokonu, czyli zaszczepienie osób z otoczenia dziecka. Autorki zalecały coroczne szczepienie przeciw grypie członków rodziny i personelu oddziałów. W pracy przypomniano też badanie szwedzkie: po chemioterapii ostrej białaczki limfoblastycznej ochronne przeciwciała przeciw odrze miało tylko 26 z 43 dzieci (60%), a przeciw różyczce 31 z 43 (72%).

Co zrobić, gdy mama ma zakażenie HCV?

Gdy matka jest zakażona wirusem HCV, dziecko szczepi się przeciw WZW typu B tak samo jak każdego noworodka, czyli pierwszą dawką w ciągu 24 godzin po urodzeniu (najlepiej w ciągu 12 godzin) i dalej w schemacie 0-1-6 miesięcy, a w 2.-6. miesiącu życia wykonuje się badanie HCV-RNA. Przeciwciał anty-HCV nie bada się przed ukończeniem 18 miesięcy, bo do tego czasu we krwi dziecka mogą krążyć przeciwciała matki.

Według zaleceń amerykańskich CDC z 2023 roku zakażenie przechodzi z matki na dziecko w ciąży lub przy porodzie średnio w 7,2% przypadków (u matek bez zakażenia HIV). Karmienie piersią nie zwiększa tego ryzyka, chyba że brodawki są popękane lub krwawią. Przeciw HCV nie ma szczepionki, więc szczepienie przeciw WZW typu B chroni dziecko przed drugim wirusem atakującym wątrobę.

Magdalena Aniszewska, Barbara Kowalik-Mikołajewska i Maria Pokorska-Lis z Kliniki Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego WUM obserwowały 105 niemowląt matek zakażonych HCV, szczepionych przeciw WZW typu B w schemacie 0-1-6 miesięcy. Wirusa HCV wykryto u 18 dzieci. Ochronne stężenie przeciwciał anty-HBs (co najmniej 10 mIU/ml) osiągnęło 13 z 18 dzieci zakażonych i 80 z 87 niezakażonych.

Na tej podstawie autorki zaleciły, by u dzieci zakażonych HCV oznaczyć przeciwciała anty-HBs 1-3 miesiące po ostatniej dawce szczepionki, a przy braku odpowiedzi wykluczyć zakażenie HBV i powtórzyć pełny cykl szczepienia. Dodatkowa pojedyncza dawka wywołuje odpowiedź u 15-25% osób, które nie odpowiedziały na szczepienie, a powtórzony pełny cykl u 30-50%. Jeśli mama karmi piersią i ma wątpliwości, warto omówić je z położną lub doradczynią laktacyjną, a podstawy znajdziesz w poradniku o karmieniu piersią.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy matka ma aktywne zakażenie HBV (dodatni HBsAg). Wtedy PSO 2026 zaleca podanie noworodkowi w ciągu pierwszych 12 godzin życia zarówno szczepionki, jak i immunoglobuliny HBIG, a szczepienie prowadzi się w schemacie 4-dawkowym. Taki sam 4-dawkowy schemat (0, 1, 2 i 12 miesięcy) stosuje się u noworodków z masą urodzeniową poniżej 2000 g, o czym piszemy w przewodniku o wcześniaku.

Które dzieci szczepi się przeciw pneumokokom w schemacie 3+1?

W schemacie 3+1, czyli 4 dawkami, szczepi się przeciw pneumokokom wcześniaki urodzone przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży oraz dzieci z grup ryzyka, m.in. z wrodzonymi lub nabytymi niedoborami odporności, z nowotworami, małopłytkowością idiopatyczną i wrodzoną sferocytozą; otrzymują one szczepionkę 15-walentną. Pozostałe niemowlęta dostają 3 dawki szczepionki 10-walentnej: w 2. i 4. miesiącu oraz w 13.-15. miesiącu życia.

Obowiązkowe szczepienie przeciw pneumokokom wprowadzono dla dzieci urodzonych po 31 grudnia 2016 roku. W populacji ogólnej braki wyrównuje się obowiązkowo do ukończenia 5. roku życia, a w grupach ryzyka do ukończenia 19. roku życia. Według NIZP PZH-PIB Ministerstwo Zdrowia kupuje do tego szczepionkę 10-walentną (dla dzieci do 5. roku życia bez czynników ryzyka) i 15-walentną (dla wcześniaków, dzieci z grup ryzyka i osób z ciężkimi niedoborami odporności).

Dlaczego to ważne, pokazują dane Krajowego Ośrodka Referencyjnego ds. Diagnostyki Bakteryjnych Zakażeń Ośrodkowego Układu Nerwowego (KOROUN) sprzed wprowadzenia obowiązku. Renata Konior i współpracownicy przeanalizowali 28 przypadków inwazyjnej choroby pneumokokowej u dzieci w wieku od 1 miesiąca do 14 lat z lat 2000-2008. Troje dzieci zmarło (10,7%), wszystkie poniżej 5. roku życia, a u sześciorga pozostały trwałe powikłania: wodogłowie, opóźnienie rozwoju, głuchota, padaczka, niedowłady lub afazja. Według wyliczenia redakcji zgonem lub trwałym uszczerbkiem zakończyło się 9 z 28 zachorowań, czyli 32%.

Szczepionka wyraźnie zmniejszyła liczbę zakażeń wywołanych typami, przed którymi chroni, ale ogólna zapadalność u dzieci poniżej 5 lat w 2023 roku była wyższa niż w 2016 roku. Badacze z KOROUN wiążą to ze wzrostem udziału serotypów nieobecnych w szczepionce 10-walentnej, przede wszystkim 19A, i wskazują na potrzebę szczepionki zawierającej ten serotyp. U dzieci z grup ryzyka problem częściowo rozwiązuje szczepionka 15-walentna, która go zawiera.

Jak uzupełnić szczepienia dziecka, które przyjechało z innego kraju?

Dziecko, które przebywa w Polsce co najmniej 3 miesiące, podlega obowiązkowym szczepieniom według polskiego programu, a lekarz POZ układa dla niego indywidualny kalendarz uzupełniający. Szczepienia udokumentowane w kraju pochodzenia się zalicza, ale dziecko bez dokumentacji traktuje się jak nieszczepione. Krótszy pobyt zwalnia z obowiązku, z wyjątkiem szczepień po narażeniu (np. przeciw tężcowi po zranieniu albo przeciw wściekliźnie).

Jak trudne bywa to w praktyce, pokazali Piotr Hartmann i Teresa Jackowska z Kliniki Pediatrii CMKP. W 2008 roku trzykrotnie oceniali szczepienia 310 dzieci uchodźców z Czeczenii mieszkających w Ośrodku dla Cudzoziemców w Warszawie (średnia wieku 7,5 roku). Prawidłowa dokumentacja szczepień była dostępna u 41 z 220 dzieci (19%) na pierwszej wizycie, u 90 z 303 (30%) na drugiej i u 140 z 310 (45%) na trzeciej. Żadne dziecko nie było zaszczepione w pełni zgodnie z programem polskim ani czeczeńskim.

Na wizyty szczepienne zgłaszało się co drugie dziecko, a u około co czwartego szczepienie odraczano w punkcie szczepień, najczęściej z powodu infekcji, chorób przewlekłych, niedoboru masy ciała lub braku informacji o wcześniejszych szczepieniach. Dzieci były zwykle szczepione przeciw odrze szczepionką jednoskładnikową, bez ochrony przeciw śwince i różyczce. Kalendarz czeczeński nie obejmował też szczepień przeciw Hib, pneumokokom, meningokokom, ospie wietrznej i rotawirusom. Najlepiej zaszczepione były dzieci urodzone już w Polsce, które dostawały pierwsze szczepienia w szpitalu i kartę szczepień od razu.

W 2022 roku te same zasady zastosowano wobec dzieci z Ukrainy: bez dokumentów dziecko traktuje się jak nieszczepione, a pierwszeństwo mają szczepienia przeciw odrze, śwince i różyczce, błonicy, tężcowi, krztuścowi, polio i WZW typu B. Jeśli dziecko idzie do polskiej szkoły, warto znać też zasady opieki zdrowotnej w szkole.

Jak przygotować się do wizyty, na której lekarz ustala indywidualny plan szczepień?

Do wizyty warto zebrać całą dokumentację szczepień i leczenia, spisać pytania i ustalić z lekarzem, kto prowadzi plan: ośrodek specjalistyczny czy lekarz POZ. Pomoże w tym nasz plan uzupełniania szczepień do wydruku.

1. Zbierz dokumenty. Książeczka zdrowia dziecka, karta szczepień, zagraniczne zaświadczenia (najlepiej z tłumaczeniem), wypisy ze szpitala i wyniki badań odporności.
2. Zapisz daty. Datę zakończenia chemioterapii lub przeszczepienia, datę ostatniej dawki każdej szczepionki i wyniki przeciwciał, np. anty-HBs.
3. Zapytaj o rodzinę. Ustal, które szczepienia powinni mieć domownicy, np. przeciw grypie i ospie wietrznej, żeby chronić dziecko o obniżonej odporności.
4. Ustal termin kontroli. Zapisz, kiedy lekarz sprawdzi skuteczność szczepienia (np. anty-HBs 1-3 miesiące po ostatniej dawce) i kiedy przypada kolejna wizyta.

O co pytają rodzice dzieci z grup ryzyka?

Czy dziecko w trakcie chemioterapii można szczepić?

W trakcie intensywnej chemioterapii większość szczepień się wstrzymuje, a szczepionki żywe są przeciwwskazane. Wyjątkiem jest szczepienie przeciw WZW typu B pod kontrolą przeciwciał (w czasie leczenia dąży się do miana anty-HBs powyżej 100 IU/l) oraz coroczne szczepienie przeciw grypie u dzieci od 6. miesiąca życia.

Czy mama z HCV może karmić piersią?

Według CDC karmienie piersią nie zwiększa ryzyka przeniesienia HCV na dziecko, chyba że brodawki są popękane lub krwawią. Ryzyko zakażenia w ciąży i przy porodzie wynosi średnio 7,2%, a dziecko bada się na obecność HCV-RNA w 2.-6. miesiącu życia.

Ile dawek szczepionki przeciw pneumokokom dostaje dziecko?

Dziecko bez czynników ryzyka dostaje 3 dawki szczepionki 10-walentnej: w 2. i 4. miesiącu oraz w 13.-15. miesiącu życia. Wcześniak urodzony przed 37. tygodniem ciąży i dziecko z grupy ryzyka dostają 4 dawki (schemat 3+1) szczepionki 15-walentnej.

Czy dziecko z zagranicy musi być szczepione w Polsce?

Obowiązek szczepień dotyczy dzieci przebywających w Polsce co najmniej 3 miesiące. Krótszy pobyt zwalnia z obowiązku, poza szczepieniami po narażeniu, a dziecko bez dokumentacji traktuje się jak nieszczepione i lekarz POZ układa mu indywidualny kalendarz.

Kiedy po przeszczepieniu szpiku można podać szczepionkę MMR?

Według zaleceń EBMT szczepionkę przeciw odrze, śwince i różyczce podaje się co najmniej 24 miesiące po przeszczepieniu komórek krwiotwórczych, w 1-2 dawkach i tylko wtedy, gdy dziecko nie ma objawów przewlekłej choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi. W czasie epidemii odry dopuszcza się szczepienie już po 12 miesiącach.

Na jakich komunikatach GIS, danych KOROUN i pracach klinicznych opiera się ten przewodnik?

Źródła

• Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 31 października 2025 r. w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2026. Dz. Urz. Min. Zdr. 2025, poz. 85
• Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn. Dz.U. 2025 poz. 1675), art. 17
• NIZP PZH-PIB. Które szczepionki przeciw pneumokokom są wykorzystane do realizacji szczepień obowiązkowych? Serwis szczepienia.pzh.gov.pl (aktualizacja 1 października 2026 r.)
• Panagiotakopoulos L., Sandul A.L., Conners E.E. i wsp. CDC Recommendations for Hepatitis C Testing Among Perinatally Exposed Infants and Children – United States, 2023. MMWR Recomm. Rep. 2023; 72(4): 1-21
• Skoczyńska A., Gołębiewska A., Wróbel-Pawelczyk I. i wsp. The direct impact of mandatory PCV10 vaccination on invasive pneumococcal disease in Polish children. Vaccine 2025; 54: 126999
• Wróbel-Pawelczyk I., Gołębiewska A., Ronkiewicz P. i wsp. Changes in the Streptococcus pneumoniae population responsible for invasive disease of young children after the implementation of conjugated vaccines in the National Immunization Program in Poland. Vaccine 2025; 64: 127759
• KOROUN, Narodowy Instytut Leków. Inwazyjna choroba pneumokokowa w Polsce w 2016 roku oraz w 2023 roku (raporty roczne)
• Ljungman P., Engelhard D., de la Cámara R. i wsp. Vaccination of stem cell transplant recipients: recommendations of the Infectious Diseases Working Party of the EBMT. Bone Marrow Transplant. 2005; 35: 737-746
• Medycyna Praktyczna. Szczepienia ochronne obywateli Ukrainy w Polsce (5 kwietnia 2022 r.)

Piśmiennictwo pracy: Matkowska-Kocjan A., Chybicka A. Szczepienia ochronne w onkohematologii dziecięcej. Med. Wieku Rozwoj. 2009; XIII(4): 302-310 (Katedra i Klinika Transplantacji Szpiku, Onkologii i Hematologii Dziecięcej AM we Wrocławiu):

1. Aslan T.: Vaccination strategies in patients with bone marrow transplantation. Turgut Ozal Tip Merkezi Dergisi 1998, 5(2,3), 196-203.
2. Ljungman P., Engelhard D., de la Cámara R., Einsele H., Locasciulli A., Martino R., Ribaud P., Ward K., Cordonnier C. for the Infectious Diseases Working Party of the EBMT: Vaccination of stem cell transplant recipients: recommendations of the Infectious Diseases Working Party of the EBMT. Bone Marrow Transplantation 2005, 35, 737-746.
3. Machado C.M.: Reimmunization after bone marrow transplantation. Current recommendations and perspectives. Rev. Bras. Hematol. Hemoter. 2002, 24(3), 151-158.
4. Bernatowska E. (red.): Profilaktyka zakażeń w stanach zaburzonej odporności. Warszawa 2004.
5. Magdzik W., Naruszewicz-Lesiuk D., Zieliński A. (red.): Wakcynologia. Warszawa 2007.
6. Nilsson A., De Milito A., Engström P., Nordin M., Narita M. i wsp.: Current chemotherapy protocols for childhood acute lymphoblastic leukemia induce loss of humoral immunity to viral vaccination antigens. Pediatrics 2002, 109(6), e91.
7. Parkkali T., Käyhty H., Ruutu T., Volin L., Eskola J., Ruutu P.: A comparison of early and late vaccination with Haemophilus influenzae type b conjugate and pneumococcal polysaccharide vaccines after allogeneic BMT. Bone Marrow Transplant. 1996, 18(5), 961-967.
8. Geiger R., Fink F.M., Solder B., Sailer M., Enders G.: Persistent rubella infection after erroneous vaccination in an immunocompromised patient with acute lymphoblastic leukemia in remission. J. Med. Virol. 1995, 47(4), 442-444.
9. Spoulou V., Giannaki M., Vounatsou M., Bakoula C., Grafakos S.: Long-term immunity to measles, mumps and rubella after MMR vaccination among children with bone marrow transplants. Bone Marrow Transplantation 2004, 33, 1187-1190.
10. American Academy of Pediatrics: Red Book 2003. Report of the Committee on Infectious Diseases.
11. Zalewska-Szewczyk B., Zubowska M., Bodalski J.: Ocena skuteczności czynno-biernej profilaktyki wirusowego zapalenia wątroby typu B u dzieci poddanych chemioterapii. Przegląd Pediatryczny 2004, 34(3/4), 228-231.
12. Atkinson K., Champlin R., Ritz J., Fibbe W.E., Ljungman P., Brenner M.K.: Clinical bone marrow and blood stem cell transplantation. 3rd edition. Cambridge 2004.
13. Johnston B.L., Conly J.M.: Immunization for bone marrow transplant recipients. Can. J. Infect. Dis. 2002, 13(6), 353-357.
14. Schrauder A., Henke-Gendo C., Seidemann K., Sasse M., Cario G., Moericke A., Schrappe M., Heim A., Wessel A.: Varicella vaccination in a child with acute lymphoblastic leukaemia. Lancet 2007, 369(9568), 1232.
15. Deeg H.J., Schwartz J.L., Friedman D., Leisenring W.: Secondary malignancies after haemopoietic stem cell transplantation. Turk. J. Med. Sci. 2003, 33, 207-214.
16. Fetscher S., Finke J., Engelhardt R., Mertelsmann R., Lange W.: Early-onset secondary malignancies after high-dose chemotherapy and autologous hematopoietic stem cell transplantation. Ann. Hematol. 1997, 74, 73-77.
17. Sacchi S., Marcheselli L., Bari A., Marcheselli R., Pozzi S. i wsp.: Secondary malignancies after treatment for indolent non-Hodgkin’s lymphoma: a 16-year follow-up study. Haematologica 2008, 93(3), 398-404.
18. Lum L.G., Seigneuret M.C., Storb R.: The transfer of antigen-specific humoral immunity from marrow donors to marrow recipients. J. Clin. Immunol. 1986, 6, 389-396.
19. Centers for Disease Control: Diphtheria, tetanus, and pertussis: recommendations for vaccine use and other preventive measures. Recommendations of the Immunization Practices Advisory Committee (ACIP). MMWR 1991, 40(RR-10), 1-28.
20. Molrine D.C., Antin J.H., Guinan E.C., Soiffer R.J., MacDonald K., Malley R., Malinoski F., Trocciola S., Wilson M., Ambrosino D.M.: Donor immunization with pneumococcal conjugate vaccine and early protective antibody responses following allogeneic hematopoietic cell transplantation. Blood 2003, 101(3), 831-836.
21. Feldman S., Malone W., Wilbur R., Schiffman G.: Pneumococcal vaccination in children with acute lymphocytic leukemia. Medical and Pediatric Oncology 1985, 13(2), 69-72.
22. Ambrosino D.M., Molrine D.C.: Critical appraisal of immunization strategies for the prevention of infection in the compromised host. Hematol. Oncol. Clin. North Am. 1993, 7(5), 1027-1050.
23. Yu J.W., Borkowski A., Danzig L., Reiter S., Kavan P., Mazer B.D.: Immune response to conjugated meningococcal C vaccine in pediatric oncology patients. Pediatric Blood and Cancer 2007, 49(7), 918-923.
24. Parkkali T., Käyhty H., Lehtonen H., Ruutu T., Volin L., Eskola J., Ruutu P.: Tetravalent meningococcal polysaccharide vaccine is immunogenic in adult allogeneic BMT recipients. Bone Marrow Transplantation 2001, 27(1), 79-84.

Piśmiennictwo pracy: Aniszewska M., Kowalik-Mikołajewska B., Pokorska-Lis M. Med. Wieku Rozwoj. 2009; XIII(4): 311-316 (Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego WUM), o odpowiedzi na szczepienie przeciw WZW typu B u niemowląt matek zakażonych HCV:

1. Magdzik W. Wirusowe zapalenie wątroby typu B w Polsce do 2002 roku. Zasady zapobiegania i zwalczania w szczególności drogą uodporniania czynnego. Wydawnictwo PZH, Warszawa 2003
2. Kane M., Banatvala J., Da Villa G., Esteban R. Are booster immunizations needed for lifelong hepatitis B immunity? European Consensus Group on Hepatitis B Immunity. Lancet 2000; 355: 561-565
3. Madaliński K., Bednarek M., Okręglicki P. Analiza czynników wpływających na skuteczność szczepień przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Wydawnictwo PZH, 2002
4. Leroux-Roels G., van Hecke E., Michielsen W., Voet P., Hauser P., Petre J. Correlation between in vivo humoral and in vitro cellular immune responses following immunization with hepatitis B surface antigen (HBsAg) vaccines. Vaccine 1994; 12: 812-818
5. Mrozińska M. Szczepionka przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. W: Magdzik W., Naruszewicz-Lesiuk D., Zieliński A. (red.) Wakcynologia. α-medica press, 2005: 405-411
6. Luo K.X., Wang L.P., Nie J., Jing S. Is nonresponsiveness to hepatitis B vaccine due to latent hepatitis B virus infection? J. Infect. Dis. 1992; 165: 777-778
7. Wysocki J., Czajka H. Szczepienie przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (wzw B). W: Szczepienia w pytaniach i odpowiedziach. Help-Med, Kraków 2007: 93-102
8. Wiedmann M., Liebert U.G., Oesen U., Porst H., Wiese M., Schroeder S., Halm U., Mössner J., Berr F. Decreased immunogenicity of recombinant hepatitis B vaccine in chronic hepatitis C. Hepatology 2000; 31: 230-234
9. Chlabicz S., Grzeszczuk A. Hepatitis B virus vaccine for patients with hepatitis C virus infection. Infection 2000; 28: 341-345
10. Leroy V., Bourliere M., Durand M., Abergel A., Tran A., Baud M., Botta-Fridlund D., Gerolami A., Ouzan D., Halfon P., Zarski J.P. The antibody response to hepatitis B virus vaccination is negatively influenced by the hepatitis C virus viral load in patients with chronic hepatitis C: a case-control study. Eur. J. Gastroenterol. Hepatol. 2002; 14: 485-489
11. Mattos A.A., Gomes E.B., Tovo C.V., Alexandre C.O., Remião J.O. Hepatitis B vaccine efficacy in patients with chronic liver disease by hepatitis C virus. Arq. Gastroenterol. 2004; 41(3): 180-184
12. Navarro J.F., Teruel J.L., Mateos M.L., Marcen R., Ortuño J. Antibody level after hepatitis B vaccination in hemodialysis patients: influence of hepatitis C virus infection. Am. J. Nephrol. 1996; 16(2): 95-97
13. Elefsiniotis I.S., Vezali E., Kamposioras K., Pantazis K.D., Tontorova R., Ketikoglou I., Moulakakis A., Saroglou G. Immunogenicity of recombinant hepatitis B vaccine in treatment-naive and treatment-experienced chronic hepatitis C patients: the effect of pegylated interferon plus ribavirin treatment. World J. Gastroenterol. 2006; 12(27): 4420-4424
14. Idilman R., De Maria N., Colantoni A., Nadir A., Van Thiel D.H. The effect of high dose and short interval HBV vaccination in individuals with chronic hepatitis C. Am. J. Gastroenterol. 2002; 97(2): 435-439
15. Gesemann M., Scheiermann N. Quantification of hepatitis B vaccine-induced antibodies as a predictor of anti-HBs persistence. Vaccine 1995; 13: 443-447
16. Szlenk W., Borkowska A. A mathematical model of antibody concentrations decline after vaccination for hepatitis B. Pol. J. Immunol. 1995; 20: 117-122
17. Chlabicz S., Łapiński T.W., Grzeszczuk A., Prokopowicz D. Four years follow up of hepatitis C patients vaccinated against hepatitis B virus. World J. Gastroenterol. 2005; 11(12): 1798-1801
18. Banatvala J., Van Damme P., Oehen S. Lifelong protection against hepatitis B: the role of vaccine immunogenicity in immune memory. Vaccine 2001; 19: 877-885

Piśmiennictwo pracy: Konior R., Skoczyńska A., Bojarska K., Kadłubowski M., Hryniewicz W. Med. Wieku Rozwoj. 2009; XIII(4): 317-323 (KOROUN, Narodowy Instytut Leków), o inwazyjnej chorobie pneumokokowej u dzieci:

1. Greenwood B. A global action plan for the prevention and control of pneumonia. Bull. World Health Organ. 2008; 86: 408-416
2. AlonsoDeVelasco E., Verheul A.F., Verhoef J., Snippe H. Streptococcus pneumoniae: virulence factors, pathogenesis, and vaccines. Microbiol. Rev. 1995; 59: 591-603
3. Johnston R.B. Jr. Pathogenesis of pneumococcal pneumonia. Rev. Infect. Dis. 1991; 13(suppl 6): S509-S517
4. Cundell D.R., Masure H.R., Tuomanen E.I. The molecular basis of pneumococcal infection: a hypothesis. Clin. Infect. Dis. 1995; 21(suppl 3): S204-S212
5. Musher D.M. Streptococcus pneumoniae. W: Mandell G.L., Bennett J.E., Dolin R. (red.) Principles and practice of infectious diseases. 5th ed. Churchill Livingstone, New York 2000: 2128-2147
6. Roos K.L., Tunkel A.R., Scheld W.M. Acute bacterial meningitis in children and adults. W: Scheld W.M., Whitley R.J., Durack D.T. (red.) Infections of the central nervous system. Lippincott-Raven, Philadelphia 1997: 335-401
7. Henrichsen J. Six newly recognized types of Streptococcus pneumoniae. J. Clin. Microbiol. 1995; 33: 2759-2762
8. Kauffmann F., Lund E., Eddy B.E. Proposal for a change in the nomenclature of Diplococcus pneumoniae and a comparison of the Danish and American type designations. Int. Bull. Bacteriol. Nomencl. Taxon. 1960; 10: 31-40
9. Fine M.J., Smith M.A., Carson C.A., Meffe F., Sankey S.S., Weissfeld L.A., Detsky A.S., Kapoor W.N. Efficacy of pneumococcal vaccination in adults: a meta-analysis of randomized controlled trials. Arch. Intern. Med. 1994; 154: 2666-2677
10. Pai R., Gertz R.E., Beall B. Sequential multiplex PCR approach for determining capsular serotypes of Streptococcus pneumoniae isolates. J. Clin. Microbiol. 2006; 44: 124-131
11. Clinical and Laboratory Standards Institute. Performance standards for antimicrobial susceptibility testing; eighteenth informational supplement. CLSI document M100-S18. CLSI, Wayne 2008
12. NIZP-PZH, GIS. Meldunki o zachorowaniach na choroby zakaźne i zatruciach w Polsce w 2008 roku
13. NIZP-PZH, GIS. Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce w 2007 roku
14. Grzesiowski P., Skoczyńska A., Albrecht P., Konior R., Patrzałek M., Sadowska M., Staroszczyk J., Szenborn L., Wysocki J., Hryniewicz W., Polish Pediatric IPD Group. Invasive pneumococcal disease in children up to 5 years of age in Poland. Eur. J. Clin. Microbiol. Infect. Dis. 2008; 27: 883-885
15. Pebody R.G., Hellenbrand W., D’Ancona F., Ruutu P., European Union funded Pnc-EURO contributing group. Pneumococcal disease surveillance in Europe. Euro Surveill. 2006; 11: 171-178
16. Skoczyńska A., Hryniewicz W. Genetic relatedness, antibiotic susceptibility, and serotype distribution of Streptococcus pneumoniae responsible for meningitis in Poland, 1997-2001. Microb. Drug Resist. 2003; 9: 175-182
17. Sadowy E., Skoczyńska A., Fiett J., Gniadkowski M., Hryniewicz W. Multilocus sequence types, serotypes, and variants of the surface antigen PspA in Streptococcus pneumoniae isolates from meningitis patients in Poland. Clin. Vaccine Immunol. 2006; 13: 139-144
18. Clinical and Laboratory Standards Institute. Performance standards for antimicrobial susceptibility testing; fifteenth informational supplement. CLSI document M100-S15. CLSI, Wayne 2005

Piśmiennictwo pracy: Hartmann P., Jackowska T. Realizacja szczepień ochronnych u dzieci uchodźców czeczeńskich w Polsce. Med. Wieku Rozwoj. 2010; XIV(1): 53-58 (Klinika Pediatrii CMKP w Warszawie):

1. Materiały informacyjne z serwisów prasowych dotyczące wojny rosyjsko-czeczeńskiej.
2. Informator Biura Organizacji Ośrodków dla Cudzoziemców Ubiegających się o Nadanie Statusu Uchodźcy lub Azylu (05-2008).
3. Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 06.234.1695 z późn. zm.).
4. Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. 2008 nr 234 poz. 1570).
5. Program szczepień ochronnych według rozporządzenia Ministerstwa Zdrowia Federacji Rosyjskiej nr 375 z dnia 18 grudnia 1997 r.
6. Pediatryczny Zespół Ekspertów ds. Programu Szczepień Ochronnych. Przyszłość Programu Szczepień Ochronnych w Polsce. Medycyna Praktyczna, suplement Szczepienia 2006; 2: 33-40.
7. Cost of vaccinating refugees overseas versus after arrival in the United States, 2005. MMWR 2008; 57(09): 229-232.

Przeczytaj też

Opieka zdrowotna w szkole: pielęgniarka, bilanse i prawa rodzicaAktywność fizyczna dzieci: ile ruchu dziennie według wiekuWrodzone wady dłoni u dzieci: rodzaje, przyczyny i leczenie