Stan przedrzucawkowy (preeklampsja) to nadciśnienie od 140/90 mm Hg, które pojawia się po 20. tygodniu ciąży razem z białkomoczem, objawami uszkodzenia narządów matki albo zaburzeniem pracy łożyska; według FIGO dotyczy 2-5% ciężarnych, a kobietom z wysokim ryzykiem w USG 11.-14. tygodnia rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników z 2020 roku zalecają 150 mg kwasu acetylosalicylowego na noc do 36. tygodnia ciąży. Według wyliczenia redakcji w badaniu ASPRE taka profilaktyka oznaczała 16 zamiast 43 przypadków preeklampsji przed 37. tygodniem na 1000 kobiet, czyli jeden zapobieżony przypadek na około 37 leczonych. Poniżej: objawy, przy których trzeba jechać do szpitala, co znaczy wynik „1:100” z USG, kiedy brać aspirynę, jak mierzyć ciśnienie w domu, czego dowiedzieli się o preeklampsji lekarze z Lublina i co choroba oznacza dla dziecka.
Preeklampsja: sedno dla przyszłej mamy
- Rozpoznanie: ciśnienie co najmniej 140/90 mm Hg po 20. tygodniu ciąży i białkomocz albo inne objawy uszkodzenia narządów lub łożyska.
- Pilnie do szpitala: silny ból głowy, zaburzenia widzenia, ból pod żebrami, nagły obrzęk twarzy lub dłoni, ciśnienie od 160/110 mm Hg; drgawki lub utrata przytomności to telefon pod 112.
- Aspiryna tylko z zalecenia lekarza: 150 mg na noc od 11.-14. tygodnia (najpóźniej przed 16.) do 36. tygodnia według PTGiP.
- Po porodzie: preeklampsja może pojawić się w dniach i tygodniach po porodzie, a według NICE wraca w kolejnej ciąży u około 1 na 5 kobiet.
Czym jest stan przedrzucawkowy i jak lekarz go rozpoznaje?
Stan przedrzucawkowy rozpoznaje się, gdy u kobiety z wcześniej prawidłowym ciśnieniem po 20. tygodniu ciąży ciśnienie skurczowe wynosi co najmniej 140 mm Hg lub rozkurczowe co najmniej 90 mm Hg w dwóch pomiarach w odstępie 4 godzin i dołącza się przynajmniej jeden nowy objaw: białkomocz, uszkodzenie narządów matki albo zaburzenie pracy łożyska. Taką definicję Międzynarodowego Towarzystwa Badań nad Nadciśnieniem w Ciąży (ISSHP) przyjmuje Międzynarodowa Federacja Ginekologii i Położnictwa (FIGO), a polskie stanowisko ekspertów z 2019 roku opisuje stan przedrzucawkowy w ten sam sposób.
Potoczna nazwa „zatrucie ciążowe” wprowadza w błąd, bo choroba nie ma nic wspólnego z zatruciem. Według FIGO pierwszym etapem jest płytkie zagnieżdżenie łożyska i niepełna przebudowa tętnic spiralnych macicy, a drugim reakcja organizmu matki: uszkodzenie śródbłonka naczyń i zaburzona równowaga między czynnikami, które pobudzają i hamują wzrost naczyń. Lekarze dzielą preeklampsję według terminu porodu na wczesną (poród przed 34. tygodniem), przedwczesną (przed 37. tygodniem) i terminową (od 37. tygodnia), a wczesna postać niesie według FIGO znacznie większe ryzyko dla matki i dziecka.
| Kryterium | Próg według ISSHP (za FIGO 2019) |
|---|---|
| Ciśnienie tętnicze | co najmniej 140 mm Hg skurczowe lub 90 mm Hg rozkurczowe, w 2 pomiarach w odstępie 4 godzin, od 20. tygodnia ciąży, u kobiety z wcześniej prawidłowym ciśnieniem |
| Białkomocz | wskaźnik białko/kreatynina co najmniej 30 mg/mmol, co najmniej 300 mg białka na dobę lub co najmniej 2+ w teście paskowym |
| Nerki | kreatynina co najmniej 90 µmol/l (1 mg/dl) |
| Wątroba | aktywność AlAT lub AspAT powyżej 40 j.m./l, z bólem w nadbrzuszu lub pod prawym łukiem żebrowym albo bez bólu |
| Układ nerwowy | rzucawka (drgawki), zaburzenia świadomości, utrata wzroku, udar, silne bóle głowy, utrzymujące się mroczki przed oczami |
| Krew | płytki krwi poniżej 150 000/µl, rozpad krwinek czerwonych (hemoliza), rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe |
| Łożysko i płód | ograniczenie wzrastania płodu, nieprawidłowy przepływ krwi w tętnicy pępowinowej, obumarcie płodu |
Najgroźniejsze powikłania stanu przedrzucawkowego to rzucawka, czyli drgawki, zespół HELLP (hemoliza, wzrost aktywności enzymów wątrobowych i spadek liczby płytek krwi) oraz przedwczesne odklejenie łożyska. W przeglądzie Abalos i współpracowników, obejmującym dane o prawie 39 milionach kobiet z 40 krajów, preeklampsja dotyczyła 4,6% porodów, a rzucawka 1,4%, z dużymi różnicami między regionami świata.
Jakie objawy stanu przedrzucawkowego wymagają pilnej pomocy?
Pilnej oceny w szpitalu wymagają silny ból głowy, który nie mija po zwykłych lekach przeciwbólowych, zaburzenia widzenia (nieostre widzenie, błyski przed oczami), ból pod żebrami, nagły obrzęk twarzy, dłoni lub stóp, zgaga, która nie ustępuje po lekach, wymioty i bardzo złe samopoczucie. Taką listę objawów stanu przedrzucawkowego podaje brytyjski NHS i dodaje, że choroba może rozwinąć się także w dniach lub tygodniach po porodzie.
Według polskiego stanowiska ekspertów z 2019 roku ciśnienie od 160/110 mm Hg potwierdzone w powtórnym pomiarze po 15-30 minutach oznacza ciężkie nadciśnienie i wskazanie do skierowania do szpitala, a leczenie obniżające ciśnienie trzeba rozpocząć w ciągu 60 minut. Drgawki, utrata przytomności albo nagła duszność to stan zagrożenia życia, w którym trzeba dzwonić pod numer alarmowy 112.
Wiele kobiet ze stanem przedrzucawkowym nie ma żadnych dolegliwości, a chorobę wykrywa dopiero pomiar ciśnienia i badanie moczu podczas wizyty. Standard organizacyjny opieki okołoporodowej przewiduje pomiar ciśnienia tętniczego na wizytach we wszystkich okresach od 15.-20. do 38.-39. tygodnia oraz sześć badań ogólnych moczu, które opisujemy w kalendarzu badań w ciąży.
| Ciśnienie w ciąży | Wartość | Co oznacza |
|---|---|---|
| Prawidłowe w gabinecie | poniżej 140/90 mm Hg | kontrola na kolejnych wizytach |
| Nadciśnienie łagodne lub umiarkowane | 140-159 / 90-109 mm Hg | nadciśnienie w ciąży; wymaga oceny lekarza, badań i planu kontroli |
| Nadciśnienie ciężkie | od 160/110 mm Hg w powtórnym pomiarze po 15-30 minutach | skierowanie do szpitala, leczenie w ciągu 60 minut |
| Średnia z pomiarów domowych | od 135/85 mm Hg | nadciśnienie w pomiarach domowych; trzeba pokazać wyniki lekarzowi |
| Średnia nocna (całodobowy pomiar ABPM) | od 120/70 mm Hg | nadciśnienie nocne |
Które kobiety mają większe ryzyko stanu przedrzucawkowego?
Największe ryzyko stanu przedrzucawkowego mają według brytyjskich wytycznych NICE kobiety, które miały nadciśnienie w poprzedniej ciąży, chorują na przewlekłą chorobę nerek, toczeń lub zespół antyfosfolipidowy, cukrzycę typu 1 lub 2 albo przewlekłe nadciśnienie. Jeden taki czynnik wystarcza, by NICE zalecało codzienną aspirynę od 12. tygodnia, a przy czynnikach umiarkowanego ryzyka potrzeba co najmniej dwóch.
| Grupa | Czynniki ryzyka według NICE NG133 |
|---|---|
| Wysokie ryzyko (wystarczy 1 czynnik) | nadciśnienie w poprzedniej ciąży; przewlekła choroba nerek; choroba autoimmunologiczna, np. toczeń rumieniowaty układowy lub zespół antyfosfolipidowy; cukrzyca typu 1 lub 2; przewlekłe nadciśnienie |
| Umiarkowane ryzyko (potrzeba co najmniej 2 czynników) | pierwsza ciąża; wiek 40 lat lub więcej; ponad 10 lat od poprzedniej ciąży; BMI co najmniej 35 kg/m² na pierwszej wizycie; preeklampsja u matki lub siostry; ciąża mnoga |
Przewlekłe nadciśnienie podnosi ryzyko szczególnie mocno: według polskiego stanowiska ekspertów z 2019 roku stan przedrzucawkowy rozwija się u 17-25% kobiet z przewlekłym nadciśnieniem, wobec 3-5% kobiet bez nadciśnienia. Według wyliczenia redakcji, porównującego środki obu przedziałów (21% i 4%), to ryzyko około 5 razy większe. FIGO wymienia też ciążę po zapłodnieniu pozaustrojowym, bardzo krótką lub bardzo długą przerwę między ciążami, otyłość i cukrzycę w ciąży, ale zastrzega, że sam wywiad słabo przewiduje preeklampsję, więc zaleca badanie przesiewowe wszystkich ciężarnych.
Co oznacza wynik „preeklampsja przed 37. tygodniem 1:100” z USG 11.-14. tygodnia?
Wynik „1:100” oznacza, że z każdych 100 kobiet z takim samym wynikiem jedna zachoruje na stan przedrzucawkowy przed 37. tygodniem ciąży, a 99 nie zachoruje. Według rekomendacji Sekcji Ultrasonografii PTGiP z 2020 roku za wysokie ryzyko uznaje się najczęściej wynik powyżej 1:100 lub powyżej 1:150, a FIGO przyjmuje próg 1:100.
Ryzyko liczy się w USG między 11+0 a 13+6 tygodniem ciąży, łącząc wywiad, średnie ciśnienie tętnicze (MAP), opór przepływu w tętnicach macicznych (UtA-PI) i stężenie łożyskowego czynnika wzrostu (PlGF) we krwi. Gdy PlGF nie jest oznaczany, PTGiP wskazuje, że na zwiększone ryzyko może wskazywać białko PAPP-A poniżej 0,4 wielokrotności mediany (MoM). Kalkulator Fundacji Medycyny Płodowej (FMF), z którego korzysta wielu lekarzy, jest dostępny bezpłatnie.
Program badań prenatalnych NFZ obejmuje od 5 czerwca 2024 roku wszystkie ciężarne bez względu na wiek, ale nie finansuje oznaczenia PlGF. Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji w rekomendacji nr 109/2024 z 15 października 2024 roku nie zaleciła jego włączenia do świadczeń gwarantowanych, a Ministerstwo Zdrowia w odpowiedzi na interpelację nr 8845 z 2025 roku napisało, że ocena ryzyka w programie opiera się na wywiadzie, teście PAPP-A, średnim ciśnieniu i przepływie w tętnicach macicznych.
| Wynik ryzyka | Odsetek | Zachoruje na 1000 kobiet | Nie zachoruje na 1000 kobiet |
|---|---|---|---|
| 1:20 | 5% | 50 | 950 |
| 1:50 | 2% | 20 | 980 |
| 1:100 | 1% | 10 | 990 |
| 1:150 | 0,67% | około 7 | około 993 |
| 1:500 | 0,2% | 2 | 998 |
| 1:1000 | 0,1% | 1 | 999 |
Wynik badania przesiewowego nie jest rozpoznaniem: kobieta z wynikiem 1:50 ma według Tabeli 4 aż 98% szans, że preeklampsja przed 37. tygodniem jej nie dotknie. Wysoki wynik służy do tego, by w porę zacząć profilaktykę aspiryną i częściej kontrolować ciśnienie oraz wzrastanie dziecka.
Kiedy zacząć brać aspirynę w ciąży, w jakiej dawce i do kiedy?
Rekomendacje Sekcji Ultrasonografii PTGiP z 2020 roku zalecają kobietom z wysokim ryzykiem przedwczesnej preeklampsji 150 mg kwasu acetylosalicylowego raz dziennie na noc, od oceny ryzyka w 11.-14. tygodniu, najpóźniej przed 16. tygodniem, do 36. tygodnia ciąży. Tak samo zaleca FIGO, która przestrzega przed przepisywaniem aspiryny wszystkim ciężarnym bez wskazań.
Podstawą tych zaleceń jest badanie ASPRE opublikowane w 2017 roku w New England Journal of Medicine: 1776 kobiet z wysokim ryzykiem przyjmowało 150 mg aspiryny lub placebo od 11.-14. do 36. tygodnia. Preeklampsja przed 37. tygodniem wystąpiła u 1,6% kobiet przyjmujących aspirynę i u 4,3% kobiet z grupy placebo (iloraz szans 0,38), a powikłania u noworodków nie różniły się między grupami. Według PTGiP aspiryna zmniejszyła w ASPRE częstość preeklampsji przed 34. tygodniem o 82%.
| Wytyczne | Dawka | Od kiedy | Do kiedy | Komu |
|---|---|---|---|---|
| PTGiP, Sekcja Ultrasonografii (2020) | 150 mg raz dziennie na noc | po ocenie ryzyka w 11.-14. tygodniu, przed 16. tygodniem | 36. tydzień | ryzyko powyżej 1:100 lub 1:150 w teście złożonym |
| FIGO (2019) | około 150 mg co wieczór | 11.-14+6 tydzień | 36. tydzień, poród lub rozpoznanie preeklampsji | ryzyko 1:100 lub większe |
| NICE NG133 (2019) | 75-150 mg dziennie | 12. tydzień | poród | 1 czynnik wysokiego lub 2 czynniki umiarkowanego ryzyka (Tab. 3) |
| USPSTF (2021) | 81 mg dziennie | po 12. tygodniu | nie podano w streszczeniu zalecenia | wysokie ryzyko preeklampsji |
Aspiryna jest dostępna bez recepty, ale NHS przestrzega, by nie zaczynać jej przyjmowania ani suplementacji wapnia bez zalecenia położnej lub lekarza. Wapń ma według FIGO znaczenie u kobiet, które jedzą go mało (poniżej 800 mg na dobę): wtedy uzupełnianie do 1 g lub suplementacja 1,5-2 g wapnia elementarnego na dobę może zmniejszać ryzyko preeklampsji.
Jak mierzyć ciśnienie w ciąży w domu?
Ciśnienie w ciąży mierzy się w domu automatycznym ciśnieniomierzem naramiennym z walidacją, dwa razy rano i dwa razy wieczorem; według polskiego stanowiska ekspertów z 2019 roku nadciśnienie w pomiarach domowych zaczyna się od średniej 135/85 mm Hg. Domowe pomiary zaleca się zwłaszcza kobietom z nadciśnieniem lub dużym ryzykiem preeklampsji w II i III trymestrze.
Pomiar ciśnienia w domu to pięć kroków:
- Wybierz ciśnieniomierz. Używaj automatycznego aparatu naramiennego z walidacją; przy obwodzie ramienia powyżej 33 cm potrzebny jest duży mankiet.
- Przygotuj się do pomiaru. Usiądź z podpartymi plecami, oprzyj rękę tak, by mankiet był na wysokości serca, i odpocznij kilka minut bez rozmowy.
- Zmierz dwa razy. Wykonaj dwa pomiary w odstępie 1-2 minut, a trzeci, gdy wyniki różnią się o ponad 10 mm Hg.
- Mierz rano i wieczorem. Stosuj schemat 2 × 2: dwa pomiary rano i dwa wieczorem, i zapisuj wszystkie wyniki w dzienniczku.
- Reaguj na wynik. Ciśnienie od 160/110 mm Hg w powtórnym pomiarze lub objawy alarmowe oznaczają pilny wyjazd do szpitala, a średnia od 135/85 mm Hg kontakt z lekarzem prowadzącym ciążę.
Dzienniczek ciśnienia w ciąży
Dwustronicowy dzienniczek do wydruku: jak mierzyć ciśnienie, tabela pomiarów rano i wieczorem na 14 dni, progi ciśnienia i objawy alarmowe stanu przedrzucawkowego.
Do czego służy test sFlt-1/PlGF i co ustalili lekarze z Lublina?
Test sFlt-1/PlGF mierzy we krwi matki stosunek białka hamującego wzrost naczyń (sFlt-1) do łożyskowego czynnika wzrostu (PlGF) i pomaga wykluczyć stan przedrzucawkowy u kobiety, u której lekarz go podejrzewa: w badaniu PROGNOSIS wynik 38 lub niższy oznaczał w 99,3% przypadków brak preeklampsji w kolejnym tygodniu. Wynik powyżej 38 zapowiadał rozpoznanie w ciągu 4 tygodni tylko w 36,7% przypadków, więc sam nie przesądza o chorobie.
Badanie PROGNOSIS, opublikowane w 2016 roku w New England Journal of Medicine, objęło 1050 kobiet w 24.-36+6 tygodniu ciąży z podejrzeniem preeklampsji (500 w grupie, na której wyznaczono próg, i 550 w grupie walidacyjnej). Brytyjskie wytyczne NICE zalecają jednorazowe badanie oparte na PlGF, gdy lekarz podejrzewa stan przedrzucawkowy.
Zanim stosunek sFlt-1/PlGF trafił do szpitali, zespół Katedry i Kliniki Położnictwa i Perinatologii Uniwersytetu Medycznego w Lublinie (Marzena Laskowska, Katarzyna Laskowska, Bożena Leszczyńska-Gorzelak, Jan Oleszczuk) badał na łamach Medycyny Wieku Rozwojowego, które białka krwi zmieniają się w ciężkim stanie przedrzucawkowym. W pracy z 2008 roku u matek z ciężką preeklampsją stężenie rozpuszczalnego receptora VEGF typu 1 (sVEGF-R1, czyli właśnie sFlt-1) było wyższe, a czynnika wzrostu śródbłonka naczyń VEGF niższe niż u zdrowych ciężarnych.
| Rok i praca | Badany marker | Grupy kobiet | Wynik |
|---|---|---|---|
| 2008, Med. Wieku Rozwoj. 12(1) | VEGF-A i sVEGF-R1 (sFlt-1) we krwi matki i krwi pępowinowej | 9 z ciężką preeklampsją i prawidłowym wzrastaniem płodu, 9 z ciężką preeklampsją i ograniczeniem wzrastania, 8 zdrowych (razem 26) | u matek z preeklampsją sVEGF-R1 wyższy, VEGF niższy; w krwi pępowinowej sVEGF-R1 wyższy przy ograniczeniu wzrastania |
| 2009, Med. Wieku Rozwoj. 13(3) | rozpuszczalna P-selektyna (sP-selektyna) | 13 z ciężką preeklampsją i płodem o prawidłowej masie, 14 z ciężką preeklampsją i ograniczeniem wzrastania, 13 zdrowych (razem 40) | sP-selektyna wyższa w ciężkiej preeklampsji; najwyższa i istotna statystycznie przy prawidłowej masie płodu |
| 2011, Med. Wieku Rozwoj. 15(1) | rozpuszczalny CD30 (sCD30) | 50 z ciężką preeklampsją, 34 zdrowe (razem 84) | brak różnicy: średnio 21,257 i 21,806 ng/ml; oznaczanie sCD30 autorzy uznali za niecelowe |
Z trzech markerów badanych w Lublinie do codziennej praktyki trafił tylko sFlt-1, i to w połączeniu z PlGF. Lubelskie prace były wstępnymi doniesieniami na grupach liczących od 26 do 84 kobiet, a próg 38 dla stosunku sFlt-1/PlGF wyznaczono i sprawdzono dopiero na 1050 kobietach. W pracy o sP-selektynie autorzy zaznaczyli, że związek tego białka z ciężką preeklampsją wymaga potwierdzenia w kolejnych badaniach.
Jak leczy się stan przedrzucawkowy i kiedy kończy się ciążę?
Leczenie stanu przedrzucawkowego polega na obniżaniu ciśnienia, zapobieganiu drgawkom i wyborze najlepszego momentu porodu: według NICE od 37. tygodnia poród rozpoczyna się w ciągu 24-48 godzin, a przed 37. tygodniem kobieta pozostaje pod ścisłą obserwacją, dopóki stan matki i dziecka na to pozwala. Przed 34. tygodniem NICE zaleca też przygotowanie do porodu przedwczesnego, w tym steroidy przyspieszające dojrzewanie płuc dziecka i siarczan magnezu.
Polskie stanowisko ekspertów z 2019 roku wymienia jako leki pierwszego wyboru metyldopę, labetalol i nifedypinę o przedłużonym uwalnianiu, a inhibitory konwertazy angiotensyny i sartany uznaje w ciąży za przeciwwskazane. Docelowe ciśnienie rozkurczowe wynosi według tego dokumentu 81-85 mm Hg, a skurczowe 110-139 mm Hg.
Siarczan magnezu chroni przed rzucawką: w badaniu Magpie z udziałem 10 141 kobiet z 33 krajów zmniejszył ryzyko drgawek o 58% (0,8% wobec 1,9% w grupie placebo). W holenderskim badaniu HYPITAT wywołanie porodu po 36. tygodniu u 756 kobiet z nadciśnieniem ciążowym lub łagodną preeklampsją zmniejszyło odsetek poważnych powikłań u matki z 44% do 31%.
| Badanie | Co porównano | Bez interwencji na 1000 kobiet | Z interwencją na 1000 kobiet | Różnica | Ilu kobietom trzeba pomóc, by zapobiec 1 zdarzeniu |
|---|---|---|---|---|---|
| ASPRE (2017) | preeklampsja przed 37. tygodniem: aspiryna 150 mg lub placebo | 43 | 16 | 27 mniej | około 37 |
| Magpie (2002) | rzucawka: siarczan magnezu lub placebo | 19 | 8 | 11 mniej | około 91 |
| HYPITAT (2009) | poważne powikłania u matki: wywołanie porodu lub wyczekiwanie po 36. tygodniu | 440 | 310 | 130 mniej | około 8 |
Co stan przedrzucawkowy oznacza dla dziecka?
Stan przedrzucawkowy zagraża dziecku głównie przez ograniczenie wzrastania w macicy i poród przedwczesny: według amerykańskiej grupy ekspertów USPSTF preeklampsja odpowiada za 6% wszystkich porodów przedwczesnych i 19% porodów przedwczesnych wywołanych ze wskazań medycznych. FIGO szacuje, że z powodu preeklampsji umiera na świecie co roku 76 000 kobiet i 500 000 dzieci.
Według polskiego stanowiska ekspertów z 2019 roku umieralność wewnątrzmaciczna płodów w ciążach powikłanych nadciśnieniem jest 3-4 razy wyższa niż w ogólnej populacji ciężarnych. FIGO zwraca uwagę także na skutki odległe: dzieci matek z preeklampsją mają w dorosłości większe ryzyko insulinooporności, cukrzycy, choroby wieńcowej i nadciśnienia.
Dziecko urodzone przed terminem wymaga osobnego planu kontroli i szczepień, który opisujemy w poradniku o wcześniaku. Masę i długość dziecka urodzonego z ograniczeniem wzrastania lekarz ocenia na siatkach centylowych, a pierwsze dni karmienia ułatwi nasz tekst o karmieniu piersią.
Na co uważać po porodzie, gdy w ciąży wystąpił stan przedrzucawkowy?
Po porodzie ciśnienie trzeba nadal kontrolować, bo stan przedrzucawkowy może się nasilić lub pojawić dopiero w dniach i tygodniach po porodzie: NICE zaleca kobiecie bez leczenia pomiar co najmniej 4 razy dziennie w szpitalu i co najmniej raz między 3. a 5. dobą, a kobiecie leczonej co 1-2 dni przez 2 tygodnie po wypisie. Nadciśnienie związane z ciążą ustępuje zwykle w ciągu 6 tygodni, a utrzymujące się dłużej polskie stanowisko z 2019 roku klasyfikuje jako przewlekłe.
Według NICE stan przedrzucawkowy wraca w kolejnej ciąży u około 1 na 5 kobiet, czyli u około 20%. Przebyta preeklampsja to także sygnał na resztę życia: w metaanalizie Bellamy i współpracowników, obejmującej ponad 3,4 miliona kobiet, w tym 198 252 po preeklampsji, ryzyko nadciśnienia było 3,7 raza większe, choroby niedokrwiennej serca 2,16 raza, udaru 1,81 raza, a żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej 1,79 raza większe niż u kobiet bez preeklampsji. Nie stwierdzono większego ryzyka nowotworów.
Autorzy metaanalizy piszą, że przebytą preeklampsję trzeba brać pod uwagę przy ocenie ryzyka chorób serca i naczyń, więc warto powiedzieć o niej lekarzowi rodzinnemu i regularnie kontrolować ciśnienie także po połogu. Więcej tekstów o ciąży, porodzie i połogu zbieramy w dziale Ciąża i poród.
O co pytają przyszłe mamy, gdy słyszą o stanie przedrzucawkowym?
Czy aspiryna w ciąży szkodzi dziecku?
W badaniu ASPRE z udziałem 1776 kobiet aspiryna w dawce 150 mg na noc od 11.-14. do 36. tygodnia ciąży nie zwiększyła liczby powikłań u noworodków w porównaniu z placebo. Aspirynę w ciąży przyjmuje się tylko z zalecenia lekarza, bo FIGO nie zaleca jej wszystkim ciężarnym.
Do którego tygodnia ciąży brać aspirynę?
Rekomendacje PTGiP z 2020 roku i FIGO zalecają przyjmowanie 150 mg kwasu acetylosalicylowego do 36. tygodnia ciąży, a brytyjskie wytyczne NICE dawki 75-150 mg do porodu. Termin odstawienia aspiryny ustala lekarz prowadzący ciążę.
Czy stan przedrzucawkowy może wystąpić po porodzie?
Stan przedrzucawkowy może rozwinąć się w dniach lub tygodniach po porodzie, więc silny ból głowy, zaburzenia widzenia czy ból pod żebrami po porodzie wymagają pilnej oceny lekarza. NICE zaleca kontrolę ciśnienia co najmniej raz między 3. a 5. dobą po porodzie.
Czy stan przedrzucawkowy powtórzy się w kolejnej ciąży?
Według NICE stan przedrzucawkowy wraca w kolejnej ciąży u około 1 na 5 kobiet, czyli u około 20%. Nadciśnienie w poprzedniej ciąży to czynnik wysokiego ryzyka, przy którym NICE zaleca 75-150 mg aspiryny dziennie od 12. tygodnia.
Czy obrzęki nóg w ciąży oznaczają stan przedrzucawkowy?
Sam obrzęk nie wystarcza do rozpoznania stanu przedrzucawkowego, bo definicja wymaga ciśnienia co najmniej 140/90 mm Hg po 20. tygodniu ciąży. Nagły obrzęk twarzy, dłoni lub stóp NHS uznaje jednak za objaw alarmowy, przy którym trzeba zmierzyć ciśnienie i skontaktować się z lekarzem lub szpitalem.
Na jakich wytycznych FIGO, NICE, PTGiP i pracach z Lublina opiera się ten poradnik?
Definicję i kryteria rozpoznania podaliśmy według wytycznych FIGO z 2019 roku (za ISSHP), progi ciśnienia, leczenie i zasady domowych pomiarów według stanowiska Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego, Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego i Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników z 2019 roku, a badanie przesiewowe i dawkowanie aspiryny według rekomendacji Sekcji Ultrasonografii PTGiP z 2020 roku, FIGO, NICE NG133 i USPSTF. Dane o skuteczności pochodzą z badań ASPRE, PROGNOSIS, Magpie i HYPITAT, a o ryzyku odległym z metaanalizy Bellamy i współpracowników. Finansowanie badań w Polsce opisaliśmy na podstawie odpowiedzi Ministerstwa Zdrowia na interpelację nr 8845 i standardu opieki okołoporodowej. Punktem wyjścia były prace Marzeny Laskowskiej i współpracowników z Uniwersytetu Medycznego w Lublinie opublikowane w Medycynie Wieku Rozwojowego w latach 2008-2011. Przeliczenia w Tabelach 4 i 7 oraz sumy grup w Tabeli 6 wykonała redakcja. Tekst nie zastępuje porady lekarza ani położnej.
Ostatnia aktualizacja: 28 października 2026 r.
Źródła
- Laskowska M., Laskowska K., Leszczyńska-Gorzelak B., Oleszczuk J. sP-selectin in preeclamptic pregnancies with intrauterine normal growth and small-for-gestational-age foetus. Preliminary communication. Med. Wieku Rozwoj. 2009; 13(3): 212-217
- Laskowska M., Laskowska K., Oleszczuk J. Evaluation of sCD30 level in maternal serum in pregnancies complicated by severe preeclampsia. Med. Wieku Rozwoj. 2011; 15(1): 73-78
- Laskowska M., Laskowska K., Leszczyńska-Gorzelak B., Oleszczuk J. Are the maternal and umbilical VEGF-A and sVEGF-R1 altered in pregnancies complicated by preeclampsia with or without intrauterine foetal growth retardation? Preliminary communication. Med. Wieku Rozwoj. 2008; 12(1): 499-506
- Poon L.C., Shennan A., Hyett J.A. i wsp. The International Federation of Gynecology and Obstetrics (FIGO) initiative on pre-eclampsia: a pragmatic guide for first-trimester screening and prevention. Int. J. Gynaecol. Obstet. 2019; 145 (supl. 1): 1-33
- Borowski D., Pietryga M., Basta P. i wsp. Rekomendacje Sekcji Ultrasonografii Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie przesiewowej diagnostyki ultrasonograficznej w ciąży o przebiegu prawidłowym – 2020 rok. Ginekol. Pol. 2020; 91(8): 490-501
- Prejbisz A., Dobrowolski P., Kosiński P. i wsp. Postępowanie w nadciśnieniu tętniczym u kobiet w ciąży. Zapobieganie, diagnostyka, leczenie i odległe rokowanie. Stanowisko PTNT, PTK i PTGiP. Ginekol. Pol. 2019; 90 (supl. A): 1-59
- National Institute for Health and Care Excellence. Hypertension in pregnancy: diagnosis and management. NICE guideline NG133, 2019
- Rolnik D.L., Wright D., Poon L.C. i wsp. Aspirin versus placebo in pregnancies at high risk for preterm preeclampsia. N. Engl. J. Med. 2017; 377(7): 613-622
- Zeisler H., Llurba E., Chantraine F. i wsp. Predictive value of the sFlt-1:PlGF ratio in women with suspected preeclampsia. N. Engl. J. Med. 2016; 374(1): 13-22
- Magpie Trial Collaborative Group. Do women with pre-eclampsia, and their babies, benefit from magnesium sulphate? The Magpie Trial: a randomised placebo-controlled trial. Lancet 2002; 359(9321): 1877-1890
- Koopmans C.M., Bijlenga D., Groen H. i wsp. Induction of labour versus expectant monitoring for gestational hypertension or mild pre-eclampsia after 36 weeks’ gestation (HYPITAT). Lancet 2009; 374(9694): 979-988
- Bellamy L., Casas J.P., Hingorani A.D., Williams D.J. Pre-eclampsia and risk of cardiovascular disease and cancer in later life: systematic review and meta-analysis. BMJ 2007; 335(7627): 974
- Abalos E., Cuesta C., Grosso A.L., Chou D., Say L. Global and regional estimates of preeclampsia and eclampsia: a systematic review. Eur. J. Obstet. Gynecol. Reprod. Biol. 2013; 170(1): 1-7
- US Preventive Services Task Force. Aspirin use to prevent preeclampsia and related morbidity and mortality: recommendation statement. JAMA 2021; 326(12): 1186-1191
- Ministerstwo Zdrowia. Odpowiedź na interpelację nr 8845 w sprawie badań prenatalnych (DLG.050.62.2025), maj 2025 r.
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej (tekst jednolity: Dz.U. 2023, poz. 1324) oraz rozporządzenie zmieniające (Dz.U. 2025, poz. 1525)
- NHS. Pre-eclampsia (przegląd 23 marca 2026 r.)
