Opieka zdrowotna w szkole obejmuje profilaktykę: testy przesiewowe wykonywane przez pielęgniarkę, przeglądy u dentysty, pierwszą pomoc i wsparcie uczniów przewlekle chorych. Leczeniem i bilansami zdrowia nadal zajmuje się lekarz rodzinny. Zasady określa ustawa o opiece zdrowotnej nad uczniami z 2019 roku. Poniżej wyjaśniamy, kto za co odpowiada, w których klasach dziecko jest badane i jakie prawa ma rodzic.
Kto opiekuje się zdrowiem ucznia?
Zdrowiem ucznia zajmują się trzy osoby z systemu ochrony zdrowia: pielęgniarka szkolna (albo higienistka szkolna), lekarz dentysta i lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, u którego dziecko jest zapisane. Czwartą stroną jest rodzic, bez którego ten układ nie działa.
Opieka przysługuje każdemu uczniowi bezpłatnie do ukończenia 19. roku życia. Pielęgniarka przyjmuje w gabinecie profilaktyki zdrowotnej na terenie szkoły, a dentysta – w gabinecie szkolnym lub w placówce, z którą szkoła ma porozumienie.
Czym zajmuje się pielęgniarka szkolna
Pielęgniarka szkolna nie leczy i nie wystawia zwolnień. Jej zadaniem jest wychwycić problem zdrowotny, zanim zacznie przeszkadzać dziecku w nauce, i przekazać sprawę dalej. W praktyce oznacza to:
- wykonywanie testów przesiewowych i kierowanie uczniów z nieprawidłowym wynikiem do lekarza,
- udzielanie pomocy w nagłych zachorowaniach i urazach,
- opiekę nad uczniami z chorobami przewlekłymi i niepełnosprawnością, w tym realizację zleceń lekarskich,
- prowadzenie grupowej profilaktyki fluorkowej w młodszych klasach,
- edukację zdrowotną, także w zakresie zdrowia jamy ustnej.
Testy przesiewowe w szkole podstawowej
Test przesiewowy to krótkie badanie, które nie stawia rozpoznania, tylko wskazuje dzieci wymagające dokładniejszej diagnostyki. Wynik pielęgniarka wpisuje do karty badania profilaktycznego ucznia.
| Co bada pielęgniarka | W których klasach |
|---|---|
| Wzrost i masa ciała (ocena na siatkach centylowych) | III, V, VII |
| Ostrość wzroku | I, III, V, VII |
| Widzenie barw | III |
| Postawa i kręgosłup | I, III, V, VII |
| Ciśnienie tętnicze | III, VII |
Wzrost i masę ciała pielęgniarka ocenia tak samo jak pediatra – nanosi pomiary na siatki. Jak je odczytać, tłumaczymy w poradniku siatki centylowe krok po kroku.
Bilans zdrowia ucznia – 5 terminów, których warto pilnować
Bilans zdrowia to bezpłatne, kompleksowe badanie profilaktyczne wykonywane przez lekarza POZ. W wieku szkolnym przypada pięć razy: w zerówce (albo w klasie I), w klasie III, w klasie VII, w pierwszej klasie szkoły ponadpodstawowej i w ostatniej klasie, nie później niż do 19. urodzin.
Bilans składa się z dwóch części, a pomiędzy nimi jest zadanie dla rodzica:
- Pielęgniarka wykonuje w szkole testy przesiewowe i wpisuje wyniki do karty badania profilaktycznego.
- Karta trafia do rodzica, który umawia wizytę u lekarza POZ i zabiera ją ze sobą.
- Lekarz bada dziecko, ocenia jego rozwój i wskazuje, czy potrzebne są dostosowania na lekcjach WF albo konsultacje u specjalistów.
- Wypełniona karta wraca do pielęgniarki szkolnej i zostaje w dokumentacji ucznia.
Najczęściej zawodzi krok drugi: karta zostaje w plecaku i do wizyty nie dochodzi. Ministerstwo Zdrowia szczególnie podkreśla znaczenie bilansu przed rozpoczęciem nauki, bo wtedy ocenia się zdrowotną gotowość szkolną. Na bilans warto zabrać książeczkę szczepień – lekarz sprawdzi przy okazji, czy dziecko ma komplet. Terminy znajdziesz w tekście kalendarz szczepień dzieci.
Dentysta w szkole
Opiekę stomatologiczną nad uczniami sprawuje lekarz dentysta, któremu może pomagać higienistka stomatologiczna. Obejmuje ona przeglądy, profilaktykę próchnicy i leczenie. Na przeglądy i profilaktykę wystarcza brak sprzeciwu rodzica. Leczenie zębów wymaga pisemnej zgody, którą rodzic wyraża po otrzymaniu informacji o zakresie świadczeń.
Jeśli szkoła nie ma własnego gabinetu, podpisuje porozumienie z gabinetem zewnętrznym lub korzysta z dentobusu. O tym, gdzie przyjmuje dentysta, szkoła informuje rodziców na początku roku.
Czy rodzic może zrezygnować z opieki szkolnej?
Tak. Ustawa przyjmuje, że rodzic akceptuje profilaktyczną opiekę nad dzieckiem, dopóki nie zgłosi sprzeciwu. Sprzeciw składa się na piśmie do świadczeniodawcy, czyli do pielęgniarki szkolnej lub dentysty, a nie do dyrektora czy wychowawcy.
- Szkoła ma obowiązek poinformować rodziców o zakresie opieki i o prawie do sprzeciwu na pierwszym zebraniu w roku szkolnym.
- Szkoła nie zbiera sprzeciwów i nie ma prawa wiedzieć, kto i w jakim zakresie korzysta z opieki.
- Uczeń pełnoletni decyduje sam.
Rezygnacja oznacza, że dziecko nie będzie miało testów przesiewowych w szkole. Prawo do bilansu u lekarza POZ pozostaje, ale lekarz nie dostanie wtedy wyników pomiarów od pielęgniarki.
Dziecko przewlekle chore w szkole
Uczniem z cukrzycą, astmą, padaczką czy alergią pokarmową opiekują się wspólnie pielęgniarka, dyrektor i rodzice. Ustalają sposób postępowania dostosowany do stanu zdrowia dziecka, także na wypadek zaostrzenia choroby.
Dwie zasady warto znać przed rozmową ze szkołą. Po pierwsze, pielęgniarka nie jest w szkole codziennie przez cały dzień, więc plan musi uwzględniać godziny jej nieobecności. Po drugie, nauczyciel lub inny pracownik szkoły może podawać dziecku leki albo wykonywać inne czynności wyłącznie wtedy, gdy wyrazi na to pisemną zgodę. Nikt nie może go do tego zobowiązać.
Karta informacji o zdrowiu ucznia
Jedna strona do wypełnienia: rozpoznanie, leki i godziny podania, objawy alarmowe, postępowanie w nagłej sytuacji i telefony kontaktowe. Dla pielęgniarki i wychowawcy.
Choroba przewlekła rzadko oznacza całkowite zwolnienie z ruchu. Częściej wystarcza dostosowanie ćwiczeń, o którym decyduje lekarz. Ile ruchu potrzebuje uczeń, opisujemy w tekście aktywność fizyczna dzieci według wieku.
Czego szkolna opieka nie obejmuje
Pielęgniarka szkolna nie diagnozuje chorób, nie przepisuje leków i nie wystawia zwolnień lekarskich. Dziecko z gorączką, wymiotami lub po poważniejszym urazie zostanie odebrane przez rodzica, a w stanie zagrożenia życia szkoła wezwie pogotowie. Dlatego w sekretariacie i u wychowawcy powinien być aktualny numer telefonu, pod którym rodzic rzeczywiście odbiera.
O co rodzice pytają najczęściej
W których klasach jest bilans zdrowia?
W zerówce albo w klasie I, w klasie III i VII szkoły podstawowej, w pierwszej klasie szkoły ponadpodstawowej oraz w ostatniej klasie, do ukończenia 19. roku życia.
Kto wykonuje bilans – pielęgniarka czy lekarz?
Oboje. Pielęgniarka szkolna wykonuje testy przesiewowe i wpisuje wyniki do karty, a badanie lekarskie przeprowadza lekarz POZ, do którego dziecko zgłasza się z rodzicem.
Czy pielęgniarka może badać dziecko bez mojej zgody?
Profilaktyczna opieka w szkole jest sprawowana, jeśli rodzic nie zgłosił sprzeciwu. Sprzeciw składa się pisemnie do pielęgniarki lub dentysty. Leczenie stomatologiczne wymaga osobnej pisemnej zgody.
Czy nauczyciel poda mojemu dziecku lek?
Tylko wtedy, gdy sam wyrazi na to pisemną zgodę. Szkoła nie może nałożyć na niego takiego obowiązku, dlatego sposób podawania leków trzeba ustalić z dyrektorem i pielęgniarką.
Więcej o zdrowiu dzieci w każdym wieku
Źródła
- Ustawa z dnia 12 kwietnia 2019 r. o opiece zdrowotnej nad uczniami (Dz.U. 2019 poz. 1078)
- Ministerstwo Zdrowia, Zdrowie ucznia – informacje o opiece zdrowotnej, bilansach i testach przesiewowych
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 września 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej
- Ministerstwo Zdrowia, list do rodziców i opiekunów w sprawie bilansów zdrowia i testów przesiewowych
- Ministerstwo Zdrowia, odpowiedź na interpelację poselską nr 10493 dotyczącą zadań pielęgniarki szkolnej, 11.08.2025
- Instytut Matki i Dziecka, serwis Medycyna szkolna
- Portal Oświatowy, Rezygnacja z profilaktycznej opieki zdrowotnej w szkole – na jakich zasadach
