Neutropenia u niemowlaka: normy neutrofili, przyczyny i kiedy jest groźna

Neutropenia u niemowlaka to obniżenie bezwzględnej liczby neutrofilów we krwi poniżej 1000/µl (1,0 G/l) u dziecka w wieku od 2 tygodni do 12 miesięcy; najczęściej jest przejściowa, po infekcji wirusowej, a jej przewlekła postać, autoimmunologiczna neutropenia niemowlęca, w badaniu 240 dzieci ustępowała samoistnie u 95% w ciągu 7-24 miesięcy. Według wyliczenia redakcji w opisanej przez lekarzy z Gdańska grupie dziesięciorga niemowląt z przewlekłą łagodną neutropenią 70% miało postać ciężką, a mimo to tylko dwoje przeszło w czasie obserwacji po jednej infekcji wymagającej antybiotyku. Poniżej: jakie są normy neutrofilów u dzieci, co najczęściej obniża ich liczbę, czym jest autoimmunologiczna neutropenia niemowlęca, jakie badania wykonuje lekarz, co z gorączką i szczepieniami oraz kiedy neutropenia jest groźna.

Jaka jest norma neutrofili u niemowlaka?

Norma neutrofilów u niemowlaka w wieku od 2 tygodni do 12 miesięcy to co najmniej 1000/µl (1,0 G/l), a u dziecka po 1. roku życia co najmniej 1500/µl; wartości niższe nazywa się neutropenią. Takie progi podali Barbara Kaczorowska-Hać i współautorzy z Kliniki Pediatrii, Hematologii, Onkologii i Endokrynologii Akademii Medycznej w Gdańsku w pracy opublikowanej w „Medycynie Wieku Rozwojowego” w 2008 roku.

W wynikach morfologii neutrofile podawane są jako odsetek wszystkich krwinek białych albo jako liczba bezwzględna (NEU, w G/l lub tys./µl). Znaczenie ma liczba bezwzględna: 1,0 G/l to tyle samo co 1000/µl i 1,0 tys./µl. Jeśli laboratorium podaje tylko odsetek, liczbę bezwzględną oblicza się, mnożąc liczbę leukocytów przez odsetek neutrofilów.

Prawidłowe wartości zmieniają się z wiekiem: według zestawienia University of British Columbia u tygodniowego noworodka zakres wynosi 1,5-10,0 G/l, u miesięcznego niemowlęcia 1,0-9,8 G/l, a u dziecka w wieku 1-3 lat 1,5-8,5 G/l. Liczba neutrofilów zależy też od pochodzenia: u 3-5% osób pochodzenia afrykańskiego wyjściowe wartości wynoszą 1,0-1,5 G/l i nie oznaczają choroby.

Co powoduje neutropenię u niemowlaka?

Najczęstszą przyczyną neutropenii u niemowlaka jest przejściowy spadek liczby neutrofilów w czasie infekcji wirusowej lub tuż po niej, na przykład po zakażeniu wirusem RSV, grypy, Epsteina-Barr czy HHV-6, który zwykle mija w ciągu kilku tygodni. Australijski szpital dziecięcy Queensland Children’s Hospital podaje, że neutropenia po niedawnej infekcji utrzymuje się zwykle do 6 tygodni.

Przewlekła neutropenia, czyli trwająca ponad 6 miesięcy, jest u niemowląt rzadka. Charakterystyczną dla tego wieku nabytą postacią jest przewlekła łagodna neutropenia, zwana autoimmunologiczną: szpik wytwarza neutrofile prawidłowo, ale przeciwciała skierowane przeciw nim przyspieszają ich niszczenie. Rzadsze przyczyny to leki, niedobory witaminy B12 i kwasu foliowego, wrodzone neutropenie (na przykład zespół Kostmanna czy zespół Shwachmana-Diamonda), pierwotne niedobory odporności i choroby rozrostowe szpiku.

Czym jest autoimmunologiczna neutropenia niemowlęca?

Autoimmunologiczna neutropenia niemowlęca to przewlekła, zwykle łagodna w przebiegu neutropenia, w której przeciwciała niszczą prawidłowo wytwarzane neutrofile; rozpoznaje się ją najczęściej w wieku 5-15 miesięcy, a w największym badaniu, obejmującym 240 niemowląt (Bux i wsp., Blood 1998), samoistnie ustąpiła u 95% dzieci, zwykle w ciągu 7-24 miesięcy. U 90% dzieci towarzyszyły jej tylko łagodne infekcje, mimo że liczba neutrofilów bywała bardzo niska.

Przeciwciała przeciw neutrofilom nie zawsze udaje się wykryć za pierwszym razem; w badaniu Buxa i wsp. oznaczenie trzeba było nieraz powtarzać. Włoski rejestr neutropenii opisuje typową postać jako zaczynającą się we wczesnym niemowlęctwie i ustępującą w ciągu 3 lat od rozpoznania; neutropenia, która pojawia się dopiero po 5. roku życia lub trwa dłużej niż 3 lata, wymaga szerszej diagnostyki odporności (Fioredda i wsp., Blood Advances 2020).

Polskie obserwacje są podobne. Lekarze z Gdańska opisali dziesięcioro niemowląt w wieku 3-6 miesięcy z przewlekłą łagodną neutropenią, u których morfologię zrobiono z powodu łagodnej infekcji, bladości albo na prośbę rodziców. Wszystkie dzieci rozwijały się prawidłowo, a liczba neutrofilów wróciła do normy u ośmiorga w ciągu 6-10 miesięcy.

Jakie badania wykonuje się przy neutropenii u niemowlaka?

Przy neutropenii u niemowlaka lekarz najpierw powtarza morfologię z rozmazem po kilku tygodniach, bo większość spadków po infekcji samoistnie mija; jeśli neutropenia się utrzymuje, kieruje dziecko do poradni hematologicznej, gdzie zwykle oznacza się przeciwciała przeciw neutrofilom, a biopsję szpiku rozważa wtedy, gdy obniżona jest też hemoglobina lub liczba płytek krwi. Gdańscy autorzy podkreślają, że w przewlekłej łagodnej neutropenii niemowlęcej obniżona jest tylko liczba neutrofilów, bez niedokrwistości i małopłytkowości.

Jak zwykle wygląda postępowanie przy neutropenii u niemowlęcia, krok po kroku:

1. Oceń stan dziecka. Lekarz sprawdza, czy niemowlę jest w dobrym stanie, dobrze przybiera na wadze, nie ma gorączki, powiększonej wątroby ani śledziony i czy nie choruje często.
2. Powtórz morfologię z rozmazem. Zwykle po 2-6 tygodniach od infekcji; samoistny powrót do normy przemawia za neutropenią poinfekcyjną.
3. Sprawdź pozostałe linie krwinek. Prawidłowa hemoglobina i liczba płytek przemawiają za łagodną przyczyną; obniżenie kilku linii wymaga pilnej diagnostyki hematologicznej.
4. Skieruj do hematologa dziecięcego. Przy neutropenii utrzymującej się ponad kilka tygodni lub ciężkiej lekarz kieruje dziecko do poradni hematologicznej, gdzie można oznaczyć przeciwciała przeciw neutrofilom.
5. Ustal plan na gorączkę. Rodzice powinni wiedzieć, że gorączka powyżej 38°C wymaga oceny lekarza tego samego dnia, a złe samopoczucie dziecka wizyty na SOR.
6. Kontroluj do normalizacji. Morfologię powtarza się według zaleceń hematologa, zwykle co kilka miesięcy, aż liczba neutrofilów trwale wróci do normy.

Kiedy neutropenia u niemowlaka jest groźna?

Neutropenia u niemowlaka jest groźna przede wszystkim wtedy, gdy towarzyszy jej gorączka, bo gorączka bywa jedynym objawem ciężkiego zakażenia bakteryjnego; neutropenia z gorączką to stan nagły, a ryzyko zakażenia jest największe, gdy liczba neutrofilów spada poniżej 500/µl. Pilnej diagnostyki wymagają też dzieci z nawracającymi ciężkimi zakażeniami, owrzodzeniami jamy ustnej, ropniami, słabym przyrostem masy ciała oraz obniżeniem jednocześnie neutrofilów, hemoglobiny i płytek krwi.

Sygnały, przy których dziecko z neutropenią powinien pilnie ocenić lekarz:

• gorączka powyżej 38°C: ocena lekarza tego samego dnia,
• dziecko wygląda na chore, jest apatyczne, nie chce jeść: SOR,
• ropnie skóry, zaczerwienienie wokół pępka, odbytu lub rany,
• owrzodzenia w jamie ustnej, zapalenie dziąseł,
• nawracające zapalenia płuc lub uszu, słaby przyrost masy ciała,
• bladość, siniaki, wybroczyny lub powiększenie brzucha.

Takie zasady podają Queensland Children’s Hospital i University of British Columbia. Gorączkę u niemowlęcia mierzy się termometrem, a o tym, czy podać lek przeciwgorączkowy przed wizytą, warto zapytać lekarza prowadzącego, bo obniżenie temperatury nie zmniejsza ryzyka zakażenia.

Czy niemowlę z neutropenią można szczepić?

Niemowlę z neutropenią można szczepić szczepionkami inaktywowanymi bez ograniczeń, a o szczepionkach żywych decyduje lekarz po ocenie odporności: polscy autorzy przeglądu z 2020 roku (Janczar i wsp., Central European Journal of Immunology) zalecają w ciężkiej przewlekłej neutropenii unikać żywej szczepionki przeciw gruźlicy (BCG) i szczepionki przeciw rotawirusom, a szczepionki żywe wirusowe, takie jak MMR i przeciw ospie wietrznej, podawać po prostym sprawdzeniu odporności.

Australijski ośrodek szczepień MVEC (2025) zaleca dzieciom z przewlekłą neutropenią coroczne szczepienie przeciw grypie od 6. miesiąca życia i dodatkowe dawki szczepionki przeciw pneumokokom. Queensland Children’s Hospital podaje, że dzieci z autoimmunologiczną neutropenią wczesnego dzieciństwa otrzymują wszystkie rutynowe szczepienia, łącznie z żywymi. Domownikom zaleca się pełne szczepienia, w tym przeciw grypie. Szczepienia dzieci z chorobami przewlekłymi omawiamy w poradniku o szczepieniach dzieci z grup ryzyka.

Inne choroby krwi i wyniki badań u dzieci opisujemy w dziale Zdrowie dziecka i w dziale Noworodek i niemowlę, a o tym, co lekarz ocenia podczas wizyt kontrolnych, piszemy w poradniku o bilansach zdrowia dziecka.

O co pytają rodzice, gdy w morfologii niemowlęcia brakuje neutrofili?

Jaka jest norma neutrofili u niemowlaka?

U niemowlaka w wieku od 2 tygodni do 12 miesięcy za prawidłową uznaje się liczbę neutrofilów co najmniej 1000/µl, czyli 1,0 G/l; u dziecka po 1. roku życia granicą jest 1500/µl. Niższe wartości to neutropenia: łagodna 1000-1500/µl, umiarkowana 500-1000/µl i ciężka poniżej 500/µl.

Czy neutropenia u niemowlaka mija?

Neutropenia u niemowlaka najczęściej mija: po infekcji wirusowej zwykle w ciągu kilku tygodni, a autoimmunologiczna neutropenia niemowlęca w badaniu 240 dzieci ustąpiła samoistnie u 95% w ciągu 7-24 miesięcy. Kontrolne morfologie zleca lekarz do czasu trwałej normalizacji.

Czy neutropenia u dziecka jest groźna?

Łagodna i przejściowa neutropenia zwykle nie jest groźna, a dzieci z autoimmunologiczną neutropenią rzadko chorują ciężko. Groźna jest neutropenia z gorączką, zwłaszcza przy liczbie neutrofilów poniżej 500/µl, oraz neutropenia z nawracającymi ciężkimi zakażeniami lub obniżeniem hemoglobiny i płytek krwi.

Co robić, gdy niemowlę z neutropenią ma gorączkę?

Gdy niemowlę z neutropenią ma gorączkę powyżej 38°C, trzeba tego samego dnia skontaktować się z lekarzem, a jeśli dziecko wygląda na chore, jest apatyczne lub nie chce jeść, jechać na SOR. Gorączka bywa jedynym objawem ciężkiego zakażenia bakteryjnego.

Czy przy neutropenii można szczepić dziecko?

Szczepionki inaktywowane można podawać zgodnie z kalendarzem, a coroczne szczepienie przeciw grypie jest zalecane od 6. miesiąca życia. O szczepionkach żywych decyduje lekarz: w ciężkiej neutropenii zaleca się unikać BCG i szczepionki przeciw rotawirusom, a MMR i szczepionkę przeciw ospie podaje się po ocenie odporności.

Na jakich badaniach, rejestrach i zaleceniach hematologów opiera się ten poradnik?

Źródła

• Kaczorowska-Hać B., Wierzba J., Stefanowicz J., Sielachowicz K., Wlazłowski M., Balcerska A. Neutropenia niemowlęca: czasem przewlekła i łagodna. Obserwacje własne. Medycyna Wieku Rozwojowego 2008; 12(3): 767-770
• Bux J., Behrens G., Jaeger G., Welte K. Diagnosis and clinical course of autoimmune neutropenia in infancy: analysis of 240 cases. Blood 1998; 91(1): 181-186
• Fioredda F., Rotulo G.A., Farruggia P. i wsp. Late-onset and long-lasting autoimmune neutropenia: an analysis from the Italian Neutropenia Registry. Blood Advances 2020; 4(22): 5644-5649
• Fioredda F., Onofrillo D., Farruggia P. i wsp. Diagnosis and management of neutropenia in children: The approach of the Study Group on Neutropenia and Marrow Failure Syndromes of the Pediatric Italian Hemato-Oncology Association (AIEOP). Pediatric Blood & Cancer 2022; 69(6): e29599
• Farruggia P. Immune neutropenias of infancy and childhood. World Journal of Pediatrics 2016; 12(2): 142-148
• Janczar S., Zalewska-Szewczyk B., Bąbol-Pokora K. i wsp. Vaccination in children with chronic severe neutropenia: review of recommendations and a practical approach. Central European Journal of Immunology 2020; 45(2): 202-205
• Kaczorowska-Hać B., Maciejka-Kapuścińska L., Reszczyńska I. i wsp. Przedłużająca się leukopenia u dzieci bez objawów klinicznych. Developmental Period Medicine 2014; 18(4): 489-494
• University of British Columbia, Department of Pediatrics. Pediatric Neutropenia (materiał edukacyjny)
• Queensland Children’s Hospital (Children’s Health Queensland). Autoimmune neutropenia (AIN) of early childhood
• Melbourne Vaccine Education Centre (MVEC). Neutropenia: vaccine recommendations for children with chronic neutropenia, lipiec 2025 r.

Przeczytaj też

Pleśniawki u niemowlaka: jak rozpoznać, czym leczyć i jak zapobiegaćIle powinno przybierać niemowlę: przyrosty wagi tydzień po tygodniu według WHOKarmienie piersią: jak zacząć, jak często i skąd wiedzieć, że dziecko się najada