Zdrowe niemowlę przybiera najszybciej w pierwszych dwóch miesiącach: według standardów WHO mediana przyrostu to około 1 kg na miesiąc, czyli 215-256 g tygodniowo, a pod koniec pierwszego roku tempo spada do 230-240 g miesięcznie, czyli 53-55 g tygodniowo. Według wyliczenia redakcji na podstawie tabel WHO przez cały pierwszy rok mediana przyrostu wynosi 6,3 kg u chłopców i 5,7 kg u dziewczynek, a 71-73% tej masy dziecko zyskuje w pierwszym półroczu. Poniżej znajdziesz tabelę przyrostów miesiąc po miesiącu, dolne granice, przy których warto porozmawiać z pediatrą, i sposób liczenia tygodniowego przyrostu w domu.
Przyrosty w pierwszym roku – liczby do zapamiętania
- W 1. i 2. miesiącu mediana WHO wynosi 215-256 g tygodniowo, a przyrost poniżej około 115 g tygodniowo odpowiada 5. centylowi.
- W 6. miesiącu typowy przyrost to 90-100 g tygodniowo.
- Od 8. miesiąca u około 5 na 100 zdrowych dzieci zdarza się miesiąc bez przyrostu masy.
- Mediana WHO podwaja masę urodzeniową w 4.-5. miesiącu, a potraja ją dopiero w 14.-16. miesiącu.
Ile gramów tygodniowo przybiera niemowlę w kolejnych miesiącach?
Niemowlę przybiera tygodniowo od około 255 g w pierwszych tygodniach do około 55 g pod koniec pierwszego roku, jeśli brać pod uwagę medianę standardów tempa wzrastania WHO z 2009 roku. WHO podaje przyrosty w miesięcznych przedziałach, więc redakcja przeliczyła je na tygodnie, uwzględniając faktyczną liczbę dni w każdym przedziale.
| Okres życia | Chłopcy: g na miesiąc | Chłopcy: g na tydzień | Dziewczynki: g na miesiąc | Dziewczynki: g na tydzień |
|---|---|---|---|---|
| 0-4 tyg. | 1023 g | 256 g | 879 g | 220 g |
| 4 tyg.-2 mies. | 1196 g | 255 g | 1011 g | 215 g |
| 2-3 mies. | 815 g | 187 g | 718 g | 165 g |
| 3-4 mies. | 617 g | 142 g | 585 g | 135 g |
| 4-5 mies. | 522 g | 120 g | 489 g | 112 g |
| 5-6 mies. | 422 g | 97 g | 401 g | 92 g |
| 6-7 mies. | 357 g | 82 g | 344 g | 79 g |
| 7-8 mies. | 316 g | 73 g | 311 g | 72 g |
| 8-9 mies. | 285 g | 66 g | 273 g | 63 g |
| 9-10 mies. | 259 g | 60 g | 245 g | 56 g |
| 10-11 mies. | 243 g | 56 g | 233 g | 54 g |
| 11-12 mies. | 239 g | 55 g | 232 g | 53 g |
Chłopcy w pierwszych trzech miesiącach przybierają wyraźnie szybciej niż dziewczynki, o około 100-190 g miesięcznie. Od 4. miesiąca różnica między płciami maleje do kilkunastu gramów. Mediana jest środkiem rozkładu, więc połowa zdrowych dzieci przybiera mniej, niż podaje Tabela 1.
Od jakiego przyrostu warto porozmawiać z pediatrą?
Rozmowa z pediatrą jest wskazana, gdy przyrost od ostatniego ważenia, przeliczony na miesiąc, wypada poniżej 5. centyla w tabelach WHO, czyli w 1. miesiącu poniżej około 450 g, a w 3. miesiącu poniżej około 260-285 g. Tak mały przyrost ma tylko 5 na 100 zdrowych niemowląt, więc wynik nie oznacza choroby, ale wymaga oceny dziecka i sposobu karmienia.
| Okres życia | Chłopcy: 5. centyl na miesiąc | Chłopcy: 5. centyl na tydzień | Dziewczynki: 5. centyl na miesiąc | Dziewczynki: 5. centyl na tydzień |
|---|---|---|---|---|
| 0-4 tyg. | 460 g | 115 g | 446 g | 112 g |
| 4 tyg.-2 mies. | 713 g | 152 g | 578 g | 123 g |
| 2-3 mies. | 446 g | 103 g | 369 g | 85 g |
| 3-4 mies. | 285 g | 66 g | 259 g | 60 g |
| 4-5 mies. | 194 g | 45 g | 172 g | 40 g |
| 5-6 mies. | 103 g | 24 g | 93 g | 21 g |
| 6-7 mies. | 42 g | 10 g | 37 g | 9 g |
| 7-8 mies. | −1 g | 0 g | −2 g | 0 g |
| 8-9 mies. | −36 g | −8 g | −40 g | −9 g |
| 9-10 mies. | −66 g | −15 g | −70 g | −16 g |
| 10-11 mies. | −89 g | −20 g | −89 g | −20 g |
| 11-12 mies. | −106 g | −24 g | −102 g | −23 g |
Od 8. miesiąca 5. centyl przyjmuje wartość ujemną. Oznacza to, że u około 5 na 100 zdrowych dzieci masa w takim miesiącu stoi w miejscu albo spada o kilkadziesiąt gramów, na przykład po infekcji albo w okresie, gdy niemowlę zaczyna raczkować. Pojedynczy taki miesiąc w drugim półroczu nie jest więc alarmem, a w pierwszym półroczu zawsze wymaga konsultacji.
Tabela 2 pokazuje tempo, a nie stan. Ocenę uzupełnia położenie krzywej masy ciała na siatce centylowej, którą lekarz prowadzi w książeczce zdrowia. Jak czytać tę krzywą i kiedy przesunięcie o dwa kanały budzi niepokój, wyjaśniamy w poradniku o siatkach centylowych.
Dlaczego pierwsze dni po porodzie nie pasują do tabel przyrostów?
Pierwsze dni po porodzie nie pasują do tabel przyrostów, bo prawie każdy noworodek najpierw traci na wadze i dopiero potem zaczyna przybierać. Według brytyjskich wytycznych NICE spadek masy zwykle zatrzymuje się w 3.-4. dobie, a większość dzieci wraca do masy urodzeniowej do 3. tygodnia życia.
Utrata ponad 10% masy urodzeniowej w pierwszych dniach jest dla NICE sygnałem do oceny karmienia i stanu dziecka. Noworodek urodzony z masą 3400 g nie powinien więc ważyć mniej niż 3060 g. Liczenie przyrostu ma sens od chwili, gdy dziecko odzyska masę urodzeniową, a nie od dnia porodu.
Czy dziecko karmione piersią przybiera wolniej niż karmione mlekiem modyfikowanym?
Dziecko karmione piersią przybiera podobnie jak karmione mlekiem modyfikowanym przez pierwsze 3 miesiące, a później zwykle wolniej. W amerykańskim badaniu DARLING, które śledziło niemowlęta od urodzenia do 18. miesiąca, dzieci karmione piersią przybrały do końca pierwszego roku średnio o 0,65 kg mniej, przy takiej samej długości ciała i obwodzie głowy.
Wyniki badania DARLING były jednym z powodów, dla których WHO stworzyło nowe standardy. Starsze normy amerykańskie NCHS opisywały głównie dzieci karmione sztucznie, więc niemowlę karmione piersią po 6. miesiącu wyglądało na nich tak, jakby przybierało za mało. Standardy WHO przyjmują dziecko karmione piersią za wzorzec, dlatego stosuje się je u wszystkich niemowląt, niezależnie od sposobu karmienia.
Niemowlę karmione mlekiem modyfikowanym, które przybiera stale powyżej mediany WHO, nie wymaga zmniejszania porcji na własną rękę. Taki przebieg warto jednak omówić z pediatrą przy kolejnym bilansie. Jak rozpoznać, że dziecko karmione piersią się najada, opisujemy w poradniku o karmieniu piersią.
Kiedy niemowlę podwaja i potraja masę urodzeniową?
Niemowlę o masie urodzeniowej równej medianie WHO podwaja ją w 4. miesiącu (chłopcy) lub w 5. miesiącu (dziewczynki), a potraja w 14. lub 16. miesiącu. Popularna reguła „potrojenia masy w dniu pierwszych urodzin” nie zgadza się więc ze standardami WHO: mediana w 12. miesiącu to 2,9 razy masa urodzeniowa u chłopców i 2,8 razy u dziewczynek.
| Wskaźnik (mediana WHO) | Chłopcy | Dziewczynki |
|---|---|---|
| Masa urodzeniowa | 3,35 kg | 3,23 kg |
| Dwukrotność masy urodzeniowej | 6,69 kg | 6,46 kg |
| Miesiąc, w którym mediana ją przekracza | 4. miesiąc (7,00 kg) | 5. miesiąc (6,90 kg) |
| Masa w 12. miesiącu | 9,65 kg (2,9 × masa urodzeniowa) | 8,95 kg (2,8 × masa urodzeniowa) |
| Trzykrotność masy urodzeniowej | 10,04 kg | 9,70 kg |
| Miesiąc, w którym mediana ją przekracza | 14. miesiąc (10,10 kg) | 16. miesiąc (9,81 kg) |
Dziecko urodzone z masą 2800 g zwykle podwaja ją wcześniej niż dziecko urodzone z masą 4200 g, bo mniejsze noworodki często przybierają szybciej w pierwszych tygodniach. Tabela 3 pokazuje przeciętny przebieg, a nie normę dla konkretnego niemowlęcia. Wcześniaka ocenia się według wieku korygowanego, o czym piszemy w poradniku o wcześniakach.
Skąd WHO wie, ile powinno przybierać zdrowe niemowlę?
WHO ustaliło przyrosty na podstawie Wieloośrodkowych Badań Rozwoju Fizycznego (MGRS), prowadzonych w latach 1997-2003 w Brazylii, Ghanie, Indiach, Norwegii, Omanie i USA. Badacze celowo wybrali dzieci rosnące w dobrych warunkach, żeby opisać, jak niemowlę powinno rosnąć, a nie jak rośnie przeciętnie w danym kraju.
Do części badania trwającej od urodzenia do 2. roku życia włączono 1743 pary matka-dziecko. Kryteria karmienia piersią i niepalenia spełniło 882 z nich i właśnie te dzieci posłużyły do budowy standardów. Matki karmiły wyłącznie lub głównie piersią przez co najmniej 4 miesiące, wprowadzały inne pokarmy około 6. miesiąca, kontynuowały karmienie piersią do 12. miesiąca i nie paliły tytoniu. Dzieci były z ciąż pojedynczych, urodzone o czasie, bez chorób utrudniających wzrastanie. Pomiary wykonywano 21 razy: w 1., 2., 4. i 6. tygodniu, potem co miesiąc do końca 1. roku i co dwa miesiące w 2. roku.
Wyniki okazały się zaskakująco zgodne. Różnice między krajami odpowiadały tylko za około 3% zmienności długości ciała, a różnice między dziećmi w obrębie jednego ośrodka za około 70%. Na tej podstawie WHO uznało, że niemowlęta na całym świecie rosną podobnie, jeśli mają zapewnione karmienie, opiekę i zdrowe otoczenie. Standardy masy i długości ciała opublikowano w 2006 roku, a standardy tempa przyrostów, z których pochodzą Tabele 1 i 2, w 2009 roku.
W Polsce dyskusję o wdrożeniu standardów WHO rozpoczęło seminarium eksperckie w Warszawie 24 czerwca 2009 roku. Porównanie przeprowadzone w Instytucie Matki i Dziecka pokazało, że wartości graniczne masy ciała w stosowanych wtedy polskich normach dla dzieci do 5. roku życia praktycznie nie różnią się od standardów WHO. Dziś siatki WHO są w książeczce zdrowia dziecka stosowane do 3. roku życia. U starszych dzieci do oceny proporcji masy i wzrostu służy już BMI, któremu poświęciliśmy osobny poradnik o BMI dziecka.
Jak zważyć niemowlę w domu i policzyć tygodniowy przyrost?
Tygodniowy przyrost liczy się, dzieląc różnicę mas między dwoma ważeniami przez liczbę dni i mnożąc wynik przez 7. Dokładność zależy głównie od wagi i warunków ważenia, więc warto trzymać się pięciu kroków.
- Użyj tej samej wagi. Najlepiej wagi niemowlęcej, za każdym razem tej samej. Metoda „rodzic z dzieckiem na wadze łazienkowej minus sam rodzic” może dać błąd większy niż cały tygodniowy przyrost.
- Waż w podobnych warunkach. Rozbierz dziecko, zdejmij pieluchę i waż je o podobnej porze, na przykład przed porannym karmieniem.
- Zapisz datę i masę w gramach. Bez dokładnej daty nie policzysz przyrostu, bo przedziały między ważeniami rzadko mają równo 7 dni.
- Policz przyrost tygodniowy. Odejmij poprzednią masę od obecnej, podziel przez liczbę dni i pomnóż przez 7. Przykład: 5400 g minus 4950 g po 14 dniach daje 450 g, czyli 225 g na tydzień.
- Porównaj wynik z tabelami. Sprawdź, czy wynik mieści się między 5. centylem z Tabeli 2 a medianą z Tabeli 1, i pokaż zapis pediatrze przy wizycie.
Częste ważenie w domu zwykle bardziej niepokoi, niż pomaga, bo masa niemowlęcia waha się w ciągu doby o wartość karmienia i pieluchy. Brytyjskie Królewskie Kolegium Pediatrii (RCPCH) zaleca ważenie zdrowego niemowlęcia najwyżej raz w miesiącu do 6. miesiąca, raz na 2 miesiące w drugim półroczu i raz na 3 miesiące po 1. urodzinach.
Kiedy brak przyrostu wymaga szybkiej wizyty u lekarza?
Brak przyrostu wymaga szybkiej wizyty, gdy towarzyszą mu objawy odwodnienia lub choroby albo gdy dotyczy noworodka, który nie odzyskał masy urodzeniowej. Nie czekaj na planowany bilans w następujących sytuacjach:
- noworodek w pierwszych dniach stracił ponad 10% masy urodzeniowej albo nie wrócił do niej do 3. tygodnia życia;
- po 5. dobie życia dziecko moczy mniej niż 6 pieluch na dobę (według NHS tyle mokrych pieluch świadczy o dobrym nawodnieniu);
- niemowlę jest senne, trudno je wybudzić do karmienia, wymiotuje chlustem lub ma gorączkę;
- w pierwszym półroczu przyrost w przeliczeniu na miesiąc jest niższy niż 5. centyl z Tabeli 2;
- krzywa masy ciała przecina w dół dwie linie na siatce centylowej.
Gdy przyrosty w drugim półroczu słabną mimo dobrego apetytu, pediatra zwykle pyta o liczbę posiłków mlecznych i o to, jak przebiega rozszerzanie diety niemowlaka. Przy kontroli przydaje się zapis kilku ostatnich ważeń z datami.
Karta przyrostów masy ciała niemowlęcia
Dwie strony do wydruku: tabela przyrostów WHO dla chłopców i dziewczynek z 5. centylem, medianą i 95. centylem, przelicznik na tydzień oraz dziennik ważenia z miejscem na własne wyliczenia.
Jakie pytania o przybieranie na wadze rodzice zadają najczęściej?
Ile powinno przybierać niemowlę tygodniowo w pierwszym miesiącu?
W pierwszych 4 tygodniach mediana przyrostu według WHO wynosi 1023 g u chłopców i 879 g u dziewczynek, czyli około 256 i 220 g tygodniowo. Przyrost poniżej około 115 g tygodniowo odpowiada 5. centylowi i jest powodem do rozmowy z położną lub pediatrą.
Ile powinno ważyć niemowlę w 6. miesiącu?
Mediana masy ciała w 6. miesiącu według WHO wynosi 7,9 kg u chłopców i 7,3 kg u dziewczynek. Zakres od -2 do +2 odchyleń standardowych obejmuje 6,4-9,8 kg u chłopców i 5,7-9,3 kg u dziewczynek, a ważniejszy od pojedynczego wyniku jest przebieg krzywej.
Czy niemowlę może przez miesiąc nie przybrać na wadze?
Od 8. miesiąca życia 5. centyl miesięcznego przyrostu w tabelach WHO ma wartość ujemną, więc u około 5 na 100 zdrowych dzieci masa w takim miesiącu nie rośnie. W pierwszym półroczu miesiąc bez przyrostu wymaga konsultacji z pediatrą.
Ile przybiera niemowlę w drugim półroczu?
W drugim półroczu mediana WHO spada z około 340-360 g do 230-240 g miesięcznie, czyli z około 80 do 53-55 g tygodniowo. Łącznie w miesiącach 7-12 mediana przyrostu wynosi około 1,6-1,7 kg.
Czy dziecko karmione piersią powinno przybierać tak samo jak karmione butelką?
W badaniu DARLING niemowlęta karmione piersią i mlekiem modyfikowanym przybierały podobnie przez pierwsze 3 miesiące, a do 12. miesiąca dzieci karmione piersią przybrały średnio o 0,65 kg mniej. Standardy WHO opisują wzrastanie dziecka karmionego piersią i stosuje się je niezależnie od sposobu karmienia.
Jak często ważyć niemowlę w domu?
Brytyjskie RCPCH zaleca ważenie zdrowego niemowlęcia najwyżej raz w miesiącu do 6. miesiąca, raz na 2 miesiące w drugim półroczu i raz na 3 miesiące po 1. urodzinach. Częstsze ważenie pokazuje głównie dobowe wahania masy, a nie rzeczywiste tempo przyrostu.
Na jakich tabelach tempa wzrastania WHO i badaniach opiera się ten poradnik?
Miesięczne przyrosty i ich centyle pochodzą z tabel WHO Child Growth Standards: Growth velocity based on weight (2009), a mediany masy ciała z tabel WHO masa ciała do wieku (2006). Opis badań MGRS i polskiej dyskusji o wdrożeniu standardów oparliśmy na pracach M. de Onis i B. Woynarowskiej oraz A. Oblacińskiej i współautorek, opublikowanych w 2010 roku w „Medycynie Wieku Rozwojowego”. Dane o karmieniu piersią pochodzą z badania DARLING, zasady oceny spadku masy noworodka z wytycznych NICE, a częstotliwość ważenia z materiałów RCPCH. Przeliczenia w Tabelach 1, 2 i 3 wykonała redakcja. Tekst nie zastępuje porady lekarza.
Ostatnia aktualizacja: 26 października 2026 r.
Źródła
- World Health Organization. WHO Child Growth Standards: Growth velocity based on weight, length and head circumference. Methods and development. Geneva: WHO, 2009
- World Health Organization. WHO Child Growth Standards: Length/height-for-age, weight-for-age, weight-for-length, weight-for-height and body mass index-for-age. Methods and development. Geneva: WHO, 2006
- de Onis M., Woynarowska B. Standardy WHO rozwoju fizycznego dzieci w wieku 0-5 lat i możliwości ich wykorzystania w Polsce. Med. Wieku Rozwoj. 2010; XIV(2): 87-94
- Oblacińska A., Jodkowska M., Mikiel-Kostyra K., Palczewska I. Ocena rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży. Cz. I. Niemowlęta i dzieci do 5 lat – normy krajowe czy standardy WHO? Med. Wieku Rozwoj. 2010; XIV(2): 95-100
- Dewey K.G., Heinig M.J., Nommsen L.A., Peerson J.M., Lönnerdal B. Growth of breast-fed and formula-fed infants from 0 to 18 months: the DARLING Study. Pediatrics 1992; 89(6): 1035-1041
- National Institute for Health and Care Excellence. Faltering growth: recognition and management of faltering growth in children (NG75), 2017
- Royal College of Paediatrics and Child Health. UK-WHO growth charts 0-4 years: zasady ważenia niemowląt
- NHS. Breastfeeding: is my baby getting enough milk?
Piśmiennictwo pracy M. de Onis i B. Woynarowskiej (2010), na której oparto opis badań MGRS:
- Shrimpton R., Victora C.G., de Onis M., Costa Lima R., Blössner M., Clugston G. Worldwide timing of growth faltering: implications for nutritional interventions. Pediatrics 2001; 107(5): E75
- Victora C.G., Adair L., Fall C. i wsp. Maternal and child undernutrition: consequences for adult health and human capital. Lancet 2008; 371: 340-357
- Caulfield L.E., de Onis M., Blössner M., Black R.E. Undernutrition as an underlying cause of child deaths associated with diarrhea, pneumonia, malaria and measles. Am. J. Clin. Nutr. 2004; 80: 193-198
- Dietz W.H. Health consequences of obesity in youth: childhood predictors of adult disease. Pediatrics 1998; 101: 518-525
- American Academy of Pediatrics. Policy Statement. Prevention of pediatric overweight and obesity. Pediatrics 2003; 112: 424-430
- de Onis M., Garza C., Onyango A.W., Martorell R. (red.). WHO Child Growth Standards. Acta Paediatr. Suppl. 2006; 450: 1-101
- World Health Organization. WHO Child Growth Standards: Length/height-for-age, weight-for-age, weight-for-length, weight-for-height and body mass index-for-age: Methods and development. Geneva: WHO, 2006
- WHO. Physical Status: The Use and Interpretation of Anthropometry. Report of a WHO Expert Committee. Technical Report Series No. 854. Geneva: WHO, 1995
- Hamill P.V.V., Drizd T.A., Johnson C.L., Reed R.B., Roche A.F., Moore W.M. Physical growth: National Center for Health Statistics percentiles. Am. J. Clin. Nutr. 1979; 32: 607-629
- Dibley M.J., Goldsby J.B., Staehling N.W., Trowbridge F.L. Development of normalized curves for the international growth reference: historical and technical considerations. Am. J. Clin. Nutr. 1987; 46: 736-748
- de Onis M., Yip R. The WHO growth chart: historical considerations and current scientific issues. Bibl. Nutr. Dieta 1996; 53: 74-89
- WHO Working Group on Infant Growth. An evaluation of infant growth. Geneva: WHO, 1994
- WHO Working Group on Infant Growth. An evaluation of infant growth: the use and interpretation of anthropometry in infants. Bull. World Health Organ. 1995; 73: 165-174
- Garza C., de Onis M., for the WHO Multicentre Growth Reference Study Group. Rationale for developing a new international growth reference. Food Nutr. Bull. 2004; 25 Suppl. 1: S5-14
- Forty-seventh World Health Assembly, May 1994. Resolution WHA47.5 on Infant and young child nutrition. Geneva: WHO, 1994
- de Onis M., Garza C., Victora C.G., Bhan M.K., Norum K.R. (red.). WHO Multicentre Growth Reference Study (MGRS): Rationale, Planning and Implementation. Food Nutr. Bull. 2004; 25 Suppl. 1: S1-89
- WHO Multicentre Growth Reference Study Group. Assessment of differences in linear growth among populations in the WHO Multicentre Growth Reference Study. Acta Paediatr. Suppl. 2006; 450: 56-65
- Rosenberg N.A., Pritchard J.K., Weber J.L., Cann H.M., Kidd K.K., Zhivotovsky L.A. i wsp. Genetic structure of human populations. Science 2002; 298: 2381-2385
- WHO Multicentre Growth Reference Study Group. Enrolment and baseline characteristics in the WHO Multicentre Growth Reference Study. Acta Paediatr. Suppl. 2006; 450: 7-15
- Borghi E., de Onis M., Garza C. i wsp. Construction of the World Health Organization child growth standards: selection of methods for attained growth curves. Stat. Med. 2006; 25: 247-265
- WHO Multicentre Growth Reference Study Group. WHO Motor Development Study: Windows of achievement for six gross motor development milestones. Acta Paediatr. Suppl. 2006; 450: 86-95
- World Health Organization. WHO Child Growth Standards: Head circumference-for-age, arm circumference-for-age, triceps skinfold-for-age and subscapular skinfold-for-age: Methods and development. Geneva: WHO, 2007
- World Health Organization. WHO Child Growth Standards: Growth velocity based on weight, length and head circumference: Methods and development. Geneva: WHO, 2009
- de Onis M., Onyango A.W., Borghi E., Siyam A., Nishida C., Siekmann J. Development of a WHO growth reference for school-aged children and adolescents. Bull. World Health Organ. 2007; 85: 660-667
- de Onis M., Onyango A.W., Borghi E., Garza C., Yang H., for the WHO Multicentre Growth Reference Study Group. Comparison of the WHO Child Growth Standards and the NCHS/WHO international growth reference: implications for child health programmes. Public Health Nutr. 2006; 9: 942-947
- Palczewska I., Niedźwiecka Z. Wskaźniki rozwoju somatycznego dzieci i młodzieży warszawskiej. Med. Wieku Rozw. 2001; 5 (supl. 1 do nr 2): 1-112
- Przewęda R., Dobosz J. Kondycja fizyczna polskiej młodzieży. Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie, Warszawa 2003
- Jopkiewicz A. Dziecko kieleckie. Normy rozwoju fizycznego. Wyd. II rozszerzone. ITE, Radom-Kielce 2000
- Gołąb S., Chrzanowska M. (red.). Dziecko krakowskie 2000. Akademia Wychowania Fizycznego, Kraków 2002
- Krawczyński M., Krzyżaniak A., Walkowiak J. Normy rozwojowe wysokości i masy ciała dzieci i młodzieży miasta Poznania w wieku od 3 do 18 lat. Dziecko poznańskie 2000. Pediatr. Prakt. 2008; 8(4): 341-353
- Malinowski A., Asienkiewicz R., Tatarczuk J., Stuła A., Wandycz A. Dziecko lubuskie. Uniwersytet Zielonogórski, Zielona Góra 2005
- Żądzińska E. (red.). Dziecko łódzkie 2004. Normy rozwoju biologicznego. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2009
- Oblacińska A., Jodkowska M., Mikiel-Kostyra K., Palczewska I. Ocena rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży – normy międzynarodowe czy krajowe? Cz. I. Niemowlęta i dzieci do 5 lat. Med. Wieku Rozwoj. 2010; XIV(2): 95-100
- International Pediatric Association. Endorsement of the New WHO Growth Standards for Infants and Young Children
- European Childhood Obesity Group (ECOG). Endorsement of the new WHO Growth Standards for Infants and Young Children
- ESPGHAN Committee on Nutrition. Breastfeeding: A commentary by the ESPGHAN Committee on Nutrition. J. Pediatr. Gastroenterol. Nutr. 2009; 49: 112-125
