Cel pracy: Porównanie wyników dwóch badań o zasięgu krajowym dotyczących uzyskiwania właściwego poziomu aktywności fizycznej oraz analiza wybranych jej determinantów (poczucie własnej skuteczności, wskaźnik masy ciała (BMI), płeć, miejsce zamieszkania) wśród młodzieży 15- i 13-letniej.

Materiał i metoda: Materiał pochodzi z dwóch badań: Pierwsze badanie HBSC (Health Behaviour in School-aged Children. A WHO Cross-national Collaborative Study) przeprowadzone w 2006 r. obejmuje 2287 15-latków (1092 chłopców i 1195 dziewcząt), drugie prospektywne, przebiegające w trzech fazach, to badanie ankietowe dzieci urodzonych w Polsce w styczniu 1995 roku. Dane pochodzą z trzeciej fazy badań (2008 r.), obejmują 605 13-latków (300 chłopców i 305 dziewcząt). Analizowano odpowiedzi na pytania dotyczące aktywności fizycznej (wskaźnik MVPA), poczucia własnej skuteczności, miejsca zamieszkania, płci oraz masy i wysokości ciała. Zastosowano testy tabel krzyżowych z analizą chi2 oraz modelowanie wielowymiarowe. W obu badaniach zastosowano jednakową technikę badawczą.

Wyniki: Niedobory aktywności fizycznej występowały w badaniu I u 84,8%, a w badaniu II u 80,3% badanych. Poczucie własnej skuteczności (p<0,001), płeć (p<0,001) i BMI (p<0,04) miały wpływ na aktywność fizyczną 15-latków. W badaniu 13-latków na granicy istotności statystycznej (p=0,059) był jedynie związek aktywności z poczuciem własnej skuteczności. Wyniki regresji logistycznej w badaniu I określają, jako czynniki chroniące przed niedoborem ruchu: płeć męską [OR=0,41; CI(OR):0,32-0,53] i duże poczucie własnej skuteczności [OR=0,66; CI(OR):0,51-0,85], a jako czynniki ryzyka wymienić można niedobór masy ciała [OR=2,77; CI(OR):1,11-6,95]. W badaniu II tylko duża własna skuteczność działała ochronnie na rzecz uzyskania właściwego poziomu aktywności fizycznej [OR=0,51; CI(OR):0,30-0,89].

Wnioski: Większość badanej młodzieży zarówno z badania I, jak i z badania II charakteryzował niedobór ruchu. Wraz z wiekiem zwiększał się udział determinantów biologicznych (płeć, BMI) w zachowaniu prawidłowego poziomu aktywności fizycznej. Wykazano, że poczucie własnej skuteczności jest wyraźnym determinantem aktywności fizycznej 15-latków, a u 13-latków jej wpływ zarysowuje ale nie wykazuje statystycznej istotności. Świadczy to o konieczności wprowadzania programów wspierających poczucie własnej skuteczności przed 13 rokiem życia i wzbogacania ich o aspekty zadowolenia z własnej masy ciała. W przygotowaniu tego rodzaju programów należy uwzględnić różnice związane z płcią.