Cel pracy: 1. Ocena aktualnego stanu rozwoju fizycznego i wybranych cech pokwitania młodzieży 13-letniej w Polsce. 2. Analiza dynamiki i kierunku trendów rozwojowych 13-latków, występujących w latach 1980-2008.

Materiał i metody: Badanie przeprowadzono w 2008 roku w prospektywnej kohorcie 605 dzieci (305 dziewczynek i 300 chłopców), włączonej do obserwacji w okresie noworodkowym, badanej w wieku 3 lat a następnie w wieku 13 lat. 49% badanych mieszkało w mieście, a 51% na wsi. W celu zbadania trendu sekularnego wzrastania 13-latków, dokonano porównania wartości średnich wysokości, masy ciała i wskaźnika BMI z 2008 roku, z danymi z roku 1980, 1999 i 2005 w tej grupie wieku. Podobne porównania zostały dokonane w odniesieniu do średniego wieku menarche. Dokonano jego porównania ze średnimi probitowymi z badań antropologicznych w Polsce w okresie 30 lat.

Wyniki: Średnie wartości wskaźników antropometrycznych w badanej grupie były nieco większe u 13-latków mieszkających w mieście niż na wsi, ale nie różniły się istotnie statystycznie. 2/3 badanych dziewcząt rozpoczęło miesiączkowanie, statystycznie częściej były to dziewczęta w mieście niż na wsi (p=0,017). Średnia dla wieku menarche dla wszystkich 13-letnich dziewcząt oszacowana za pomocą analizy Kaplana-Meiera, wyniosła 12,77 lat. Dziewczęta miejskie charakteryzowały się nieco wcześniejszym wystąpieniem menarche niż wiejskie (odpowiednio 12,65 lat i 12,88 lat, p=0,01). Nie stwierdzono istotnych statystycznie różnic między chłopcami w mieście i na wsi odnośnie czasu pojawienia się zarostu na twarzy. W ciągu 30 lat, różnice w parametrach antropometrycznych wyniosły, dla dziewcząt i chłopców odpowiednio: dla wysokości 2,51 cm i 5,51 cm, dla masy ciała 2,2 kg i 5,08 kg oraz dla BMI 0,21 kg/m2 i 0,75 kg/m2.. Średnia wieku menarche w badanej grupie była prawie identyczna jak u dziewcząt warszawskich w roku 1986 i 1996.

Wnioski: 1. Obserwuje się zanikanie różnic w rozwoju somatycznym 13-latków w mieście i na wsi. 2. Nadal obserwowane są różnice w średnim wieku menarche wskazujące na szybsze dojrzewanie dziewcząt w mieście (około 2 miesiące wcześniej niż u dziewcząt wiejskich). 3. Trend sekularny objawia się akceleracją wysokości ciała 13-latków w 3 ostatnich dekadach. 4. Średni wiek menarche u dziewcząt w ostatniej dekadzie uległ stabilizacji na poziomie 12,77 lat.