Medycyna Wieku Rozwojowego, 2010,XIV,2; 101-107

Ocena rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży. Cz. II. Dzieci i młodzież w wieku 6-18 lat – normy krajowe czy rekomendowane przez WHO?

Anna Oblacińska1, Maria Jodkowska1, Krystyna Mikiel-Kostyra1, Iwona Palczewska2


1Zakład Ochrony i Promocji Zdrowia Dzieci i Młodzieży
Kierownik: doc. dr hab. med. K. Mikiel-Kostyra
Instytut Matki i Dziecka w Warszawie
Dyrektor: S. Janus


2Zakład Badań Ergonomicznych
Kierownik: dr n. przyr. I. Palczewska
Instytut Wzornictwa Przemysłowego Sp. z o.o.
Prezes: mgr B. Bochińska

  • Ryc. 1. Różnice w centymetrach dla 3., 50. i 97. centyla wysokości ciała między wartościami referencyjnymi polskimi (IMD) i WHO (chłopcy)
  • Ryc. 2. Różnice w centymetrach dla 3., 50. i 97. centyla wysokości ciała między wartościami referencyjnymi polskimi (IMD) i WHO (dziewczęta)
  • Ryc. 3. Różnice w centymetrach dla 3. centyla wysokości ciała między wartościami referencyjnymi polskimi (IMD 1999) oraz WHO i IMD 1980 (chłopcy)
  • Ryc. 4. Różnice w centymetrach dla 3. centyla wysokości ciała między wartościami referencyjnymi polskimi (IMD 1999) oraz WHO i IMD 1980 (dziewczęta)
  • Ryc. 5. Różnice w kilogramach dla 3., 50. i 97. centyla masy ciała między wartościami referencyjnymi polskimi (IMD) i WHO (chłopcy)
  • Ryc. 6. Różnice w kilogramach dla 3., 50. i 97. centyla masy ciała między wartościami referencyjnymi polskimi (IMD) i WHO (dziewczęta)
  • Ryc. 7. Różnice w jednostkach BMI w punktach odcięcia dla nadwagi (85 centyl) i otyłości (95 centyl) między wartościami referencyjnymi polskimi (IMD) i WHO (chłopcy)
  • Ryc. 8. Różnice w jednostkach BMI w punktach odcięcia dla nadwagi (85 centyl) i otyłości (95 centyl) między wartościami referencyjnymi polskimi (IMD) i WHO (dziewczęta)

Cele: 1. Porównanie wartości referencyjnch rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży warszawskiej (IMD) z wartościami referencyjnymi WHO 2007 dla wybranych parametrów antropometrycznych dzieci i młodzieży w wieku szkolnym. 2. Ocena przydatności norm rekomendowanych przez WHO w bada-niach populacyjnych oraz praktyce klinicznej w Polsce.

Metodyka: Dla porównania punktów odcięcia, jako układ odniesienia przyjęto wartości referencyjne IMD. Do analizy wybrano wartości średnie (50. centyl) oraz skrajne (3. i 97. centyl) wysokości i masy ciała oraz wartości BMI odpowiadające nadwadze i otyłości (85. i 95. centyl). Ponadto porównano punkty odcięcia dla 3. centyla wysokości ciała według norm rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży warszawskiej z 1980 roku, w celu zbadania wpływu akceleracji na przebieg wzrastania młodzieży niskorosłej.

Wyniki: Największe dodatnie różnice w wysokości ciała populacji polskiej występują w przypadku 3. centyla i wynoszą 4% (6,2 cm) wysokości chłopców 16-letnich i 2,3% (2,8 cm) 14-letnich dziewcząt. Trend sekularny wysokości ciała młodzieży niskorosłej w Polsce nie wpłynął znacząco na różnice między wartościami referencyjnymi IMD i WHO. Różnice dla 85. i 95. centyla BMI były największe w okresie przedpokwitaniowym i miały największe wartości u chłopców i dziewcząt w wieku 10 lat.

Wnioski: 1. W Polsce do oceny wysokości ciała dzieci i młodzieży w wieku szkolnym, głównie do diagnostyki niskorosłości, powinny być stosowane krajowe normy referencyjne. 2. Normy do oceny nadwagi i otyłości według WHO są użyteczne dla badań epidemiologicznych i porównań międzynarodowych. 3. Stosowanie norm WHO do indywidualnej oceny stanu odżywienia w praktyce klinicznej w Polsce, wymaga dyskusji w gronie ekspertów.

WSTĘP

Rozwój fizyczny dzieci i młodzieży w wieku szkolnym charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem przebiegu w ciągu około 12 lat nauki. Młodszy wiek szkolny (6-10 lat), cechuje najwolniejsze w całym dzieciństwie tempo wzrastania cech antropometrycznych (tzw. równowaga szkolna). Górna granica biologiczna tego okresu wyznaczona jest wystąpieniem pierwszych widocznych objawów dojrzewania płciowego – pokwitania. Pokwitanie jest najbardziej charakterystycznym zjawiskiem w drugiej dekadzie życia Cechuje się najintensywniejszymi zmianami wzrastania, w tym skokiem pokwitaniowym wysokości ciała, zmianą budowy i sylwetki ciała oraz funkcji fizjologicznych organizmu (1). Wiele cech somatycznych osób dorosłych, ustala się właśnie w tym okresie (2). Ocena poziomu i dynamiki wzrastania populacji w wieku 6-18 lat dokonywana jest na podstawie pomiarów antropometrycznych, które opisują rozmiary i proporcje ciała oraz mierników procesów dojrzewania z określeniem wieku zębowego, kostnego, morfologicznego i płciowego.

Niedoskonałości stosowanych obecnie na świecie norm rozwoju dla populacji w wieku szkolnym, narastająca w ostatnich latach częstość występowania nadwagi i otyłości u dzieci i młodzieży oraz opublikowanie przez WHO na początku 2006 roku Standardów Rozwoju Fizycznego Dzieci do lat 5 (WHO Child Growth Standards), wywołało dyskusję nad zasadnością wprowadzenia jednolitego narzędzia do oceny rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży powyżej 5 lat, spełniającego kryteria standardu (3, 4).

W 2006 roku grupa ekspertów w dziedzinie auksologii oraz reprezentantów międzynarodowych organizacji (WHO, UNICEF, FAO) dokonała przeglądu obecnie używanych norm rozwojowych, w tym rekomendowanych przez WHO National Center for Health Statistics (NCHS/WHO) growth reference (5). Eksperci przedstawili ograniczenia dotyczące definiowania problemu, metodologii oraz wpływu różnic etnicznych i trendu sekularnego na rozkład cech antropometrycznych u dzieci i młodzieży. Uznano, że obserwowane rozbieżności we wzrastaniu nastolatków z różnych grup etnicznych – w odróżnieniu do najmłodszych dzieci – bardziej odzwierciedlają różnice w ich potencjale genetycznym niż wpływy środowiskowe. Dlatego też międzynarodowe standardy rozwoju dzieci i młodzieży powinny być opisane w oparciu o próbę, zawierającą zróżnicowane etnicznie, lecz zbliżone do optymalnych, modele rozwoju. Powinny ponadto spełniać starannie wyselekcjonowane kryteria dotyczące planu badań, wielkości próby oraz założeń metodologicznych i statystycznych. Ponieważ wzrastanie jest ściśle powiązane z biologicznym dojrzewaniem, do opracowywania standardów powinny być włączone dane dotyczące dojrzewania kośćca, stadiów dojrzewania płciowego i wielkości skoku pokwitaniowego (6) oraz pomiar aktywności i sprawności fizycznej (7).

Ustalono, że opracowanie, spełniających kryteria standardu wzrastania, norm dla starszych dzieci i młodzieży, może okazać się bardzo trudne lub wręcz niemożliwe, ze względu na zmieniającą się dynamikę ich środowiska zewnętrznego oraz trudności w spełnieniu wielu z wymienionych wyżej kryteriów. Jako rozwiązanie alternatywne, przyjęto opracowanie norm referencyjnych dla tej grupy wieku z zastosowaniem danych z wcześniejszych badań (8).

Normy referencyjne rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży 5-19 lat WHO 2007, zostały opracowane w następujący sposób:

  • Bazę danych stanowiły pomiary wysokości i masy ciała dzieci i młodzieży z badań amerykańskich NHANES zawarte w normach NCHS/WHO 1977;
  • Ze zbioru wykluczono 2,8% obserwacji dotyczących chłopców i 3% dziewcząt z nadmierną masą ciała;
  • Zbiór pomiarów uzupełniono o dane dzieci od 18 do 71 miesiąca życia ze Standardu WHO dla dzieci do lat 5, w celu ułatwienia „gładkiego przejścia” (smooth transition) krzywych przez wartości dla odpowiednich centyli tej grupy wieku;
  • Ostateczna liczebność wynosiła ponad 30 000 osób;
  • Do rekonstrukcji krzywych użyto nowoczesnych metod statystycznych i modelowania matematycznego w celu wyprofilowania i wygładzenia krzywych, dla każdej cechy antropometrycznej.
  • Opracowano wartości referencyjne dla wysokości, masy ciała oraz wskaźnika BMI (Body Mass Index). WHO rekomenduje je jako międzynarodowe narzędzie do stosowania w badaniach populacyjnych oraz w praktyce klinicznej.

CELE PRACY

1. Porównanie punktów odcięcia dla wysokości, masy ciała i wskaźnika BMI dzieci i młodzieży w wieku szkolnym (6-18 lat), między wartościami referencyjnymi dla dzieci warszawskich Instytutu Matki i Dziecka (IMD) a wartościami referencyjnymi rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży WHO 2007 (WHO).

2. Ocena przydatności stosowania norm rekomendowanych przez WHO jako narzędzia w badaniach populacyjnych oraz praktyce klinicznej w odniesieniu do młodzieży w Polsce.

METODYKA

Do analizy porównawczej punktów odcięcia (cutoff points) wybrano wartości średnie (50 centyl) oraz skrajne (3 centyl i 97 centyl) wysokości i masy ciała, dla chłopców i dziewcząt. Użyto dwóch narzędzi: wskaźników rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży warszawskiej (9), opracowanych przez Palczewską i Niedźwiecką w Instytucie Matki i Dziecka w 1999 r. (na rycinach oznaczone jako IMD) oraz wartości referencyjnych rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży WHO 20071 (na rycinach oznaczone jako WHO). W przypadku wskaźnika masy ciała BMI dokonano porównania wartości BMI odpowiadających definicji nadwagi i otyłości według kryteriów WHO, czyli odpowiednio dla 85. centyla i 95. centyla.

Dodatkowo do porównań włączono punkty odcięcia dla 3. centyla wysokości ciała ze wskaźników rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży warszawskiej Kurniewicz-
-Witczakowej
i wsp. (10). Normy te zostały opracowane w Instytucie Matki i Dziecka w 1980 roku, na podstawie badań dzieci warszawskich w latach 1976-1980 (na rycinach oznaczone jako IMD 1980). Analizę tę wykonano w celu zbadania ewentualnego wpływu akceleracji (secular trend) na wystąpienie różnic między punktami odcięcia dla wysokości ciała u dzieci niskorosłych.

Wykresy różnic sporządzono według zasad przedstawionych w części I opracowania (11). Jako układ odniesienia przyjęto wartości referencyjne IMD (oś odciętych „0”) i od nich odejmowano wartości referencyjne WHO. Różnice o wartości dodatniej przyjmują formę krzywych usytuowanych powyżej osi odciętych „0”, a o wartości ujemnej – poniżej osi odciętych.

WYNIKI

Wysokość ciała

Różnice między wartościami referencyjnymi polskimi (IMD) i WHO mają wartości dodatnie. Oznacza to, że populacja dzieci i młodzieży warszawskiej jest wyższa. Wielkość tych różnic wykazuje znaczną zmienność, zwłaszcza u chłopców, w zależności od wieku oraz w odniesieniu do poszczególnych wartości centylowych (ryc. 1 i 2).

Stosunkowo najmniejsze różnice dotyczą mediany (50 centyla), a ich wartość nie przekracza 2% – u chłopców w wieku 17 lat wynosi 1,9% średniej wysokości ciała; a u dziewcząt w wieku 13 lat, odpowiednio 1,8%.

Największe różnice występują między punktami odcięcia dla 3 centyla i wynoszą one do 4% (6,2 cm) wysokości ciała odpowiadającej 3. centylowi u chłopców w wieku 16 lat (ryc. 1) i do 2,3% (2,8 cm) u dziewcząt w wieku 14 lat (ryc. 2).

Na wykresach widoczne jest przecięcie się krzywych obrazujących różnice między punktami odcięcia dla 3 centyla i 97 centyla. Występuje ono u chłopców w wieku 14,5 roku, a u dziewcząt w wieku 12 lat. Po momencie przecięcia się krzywych, rozbieżności między 3 a 97 centylem są znacznie wyraźniejsze u chłopców, na korzyść populacji polskiej.

Wyniki analizy trendu sekularnego dotyczącego młodzieży niskorosłej (punkty odcięcia dla 3 centyla) przedstawiono na rycinach 3 i 4.

Stwierdzono, że wartości referencyjne wysokości ciała na poziomie 3 centyla u chłopców w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym (ryc. 3), według norm IMD 1980 były podobne do wartości WHO, a różnice na korzyść dzieci warszawskich nie przekraczały 1 cm (0,2-0,8 cm). Od około 14 roku życia wartość tych różnic zwiększa się do maksymalnej wartości 3,7 cm w 17 roku życia. Dla tego wieku różnica wysokości ciała dla 3 centyla, przedstawiona na rycinie 1 wynosiła 5,6 cm.

Porównanie różnic między wartościami referencyjnymi IMD 1980 i WHO dla 3 centyla wysokości ciała u dziewcząt wykazało, że najmniejsze różnice występują między 10 a 12 rokiem życia i wynoszą 0,4-0,6 cm (ryc. 4.) Największe różnice między wartościami referencyjnymi obu narzędzi występują między 14 a 16 rokiem życia i wynoszą ponad 4 cm. W wieku 14 i 15 lat występują ponadto ujemne wartości różnic wysokości ciała u najniższych dziewcząt w Polsce (odpowiednio 1 cm i 1,2 cm), z następowym wyrównaniem do poziomu +0,5 cm w wieku 17 lat i +1 cm w wieku 18 lat.

Masa ciała

Różnice w punktach odcięcia dla mediany i 3 centyla są u obu płci niewielkie i nie przekraczają 7% masy ciała w wieku 6 lat u chłopców oraz 5% w wieku 7 lat u dziewcząt (ryc. 5 i 6).

Największe różnice występują między punktami odcięcia dla 97 centyla. Przekraczają one 20% u 9-letnich chłopców (ryc. 5) i wynoszą prawie 13% u 8-letnich dziewcząt (ryc. 6).

Wskaźnik BMI (Body Mass Index)

W polskich normach wartości punktów odcięcia BMI dla 85. i 95. centyla są większe u chłopców i dziewcząt w okresie przedpokwitaniowym.

Od 6-10 roku życia stopniowo zwiększają się różnice między wartościami punktów odcięcia BMI dla 85. i 95. centyla według norm IMD i WHO i są największe w wieku 10 lat u obu płci. U chłopców wynoszą 15% wartości wskaźnika BMI według WHO (ryc. 7), u dziewcząt – 8% (ryc. 8).

Po okresie dojrzewania, różnice między wartościami punktów odcięcia BMI dla 85. i 95. centyla, zanikają w wieku 13 lat u dziewcząt i 16 lat u chłopców, aby następnie osiągnąć wartości ujemne.

DYSKUSJA

Ograniczenia w stosowaniu jednolitych, rekomendowanych przez WHO norm do oceny rozwoju dzieci i młodzieży, zwłaszcza w drugiej dekadzie życia, były podnoszone przez wielu autorów już w odniesieniu do „prekursorów” tego narzędzia, jakim były wcześniejsze normy referencyjne WHO/NCHS rekomendowane przez WHO od 1995 roku (12, 13, 14).

Duży stopień zmienności parametrów antropometrycznych, nawet w obrębie jednej populacji, dotyczy przede wszystkim wysokości ciała. Badania przeprowadzone przez Haasa (15) na podstawie danych o średniej wysokości ciała 53 grup populacji z korzystnych warunków socjoekonomicznych na wszystkich kontynentach wykazały, że wykreślone krzywe wysokości ciała dla tych populacji, najbardziej odbiegały od wartości WHO/NCHS w wieku pokwitania. W większości krajów pozaeuropejskich średnia wysokość była mniejsza o około 5 cm, natomiast populacje północnoeuropejskie przekraczały średnie WHO/NCHS o podobną wartość.

Przedstawione w niniejszej pracy wyniki badań w odniesieniu do norm dla wysokości ciała wykazały, że wykorzystanie rekomendowanych przez WHO 2007 wartości referencyjnych do oceny rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży w wieku 5-19 lat, ma ograniczenia również w odniesieniu do polskiej populacji. Populacja amerykańska jest zróżnicowana etnicznie, z małą reprezentacją europejską, natomiast populacja dzieci i młodzieży warszawskiej jest jednorodna, żyjąca w dużym mieście i w pewien sposób wyselekcjonowana pod względem korzystnych warunków społeczno-bytowych, co może ją zbliżać do populacji optymalnej (10). Ponadto, narzędzie WHO 2007 opracowane zostało na podstawie pomiarów wysokości ciała dzieci i młodzieży sprzed ponad 30 lat i nie uwzględnia trendu sekularnego, który, choć z różnym nasileniem, nadal występuje zarówno w krajach rozwijających się jak i rozwiniętych (16).

Znaczące różnice między punktami odcięcia między wartościami referencyjnymi IMD i WHO 2007, na korzyść polskiej populacji, dotyczą przede wszystkim 3 centyla wysokości ciała u chłopców i dziewcząt w okresie pokwitania. Ocena akceleracji wzrastania wysokości ciała chłopców i dziewcząt niskorosłych, jaka miała miejsce w ciągu 19 lat w Polsce wykazała, że trend sekularny nie wpłynął znacząco na istnienie różnic lub ich brak w odniesieniu do wzrastania niskorosłych dzieci i młodzieży populacji warszawskiej i amerykańskiej. Porównanie populacji polskiej badanej w latach 1976-1980 i amerykańskiej z badań National Health and Nutrition Examination Survey NHANES z lat siedemdziesiątych, wykazało, że różnice były mniejsze, ale również dodatnie, w odniesieniu do dzieci i młodzieży warszawskiej. Poza tym, być może nadmierne wyprofilowanie i wygładzenie krzywych wysokości ciała NCHS/WHO (8), dokonane poprzez modelowanie matematyczne z zastosowaniem nowoczesnych metod statystycznych, spowodowało ich spłaszczenie w okresie skoku pokwitaniowego. Dotyczy to przede wszystkim młodzieży niskorosłej, późno dojrzewającej.

Szczegółowa dyskusja dotycząca różnic w odniesieniu do częstości występowania zaburzeń wzrastania i stanu odżywienia polskich nastolatków w okresie pokwitania, przy zastosowaniu obu omawianych narzędzi w badaniach populacyjnych, będzie tematem oddzielnego opracowania.

Ograniczenia w stosowaniu norm referencyjnych WHO/NCHS w ocenie występowania niskorosłości podnoszą również inni autorzy (12, 17, 18). Nawet niewielkie różnice między normami mogą bowiem skutkować dużymi różnicami w ocenie występowania niskorosłości. Eckhardt i Adair (17) w badaniach przeprowadzonych na Filipinach stwierdzili, że różnice w częstości występowania niedoboru wysokości ciała, na niekorzyść norm WHO/NCHS dochodziły nawet do 16% u dziewcząt w wieku 15 lat.

Ocena różnic między punktami odcięcia w obu narzędziach, dla trzech krzywych centylowych masy ciała (ryc. 5 i 6), ma w niniejszej pracy jedynie charakter akademicki i nie ma znaczenia praktycznego. Ocena wyłącznie masy ciała jest nieadekwatna bez odniesienia do wysokości. Należy jej dokonywać, posługując się wskaźnikiem masy ciała BMI lub wskaźnikami proporcji masy do wysokości ciała (weight-for-height) – tzw. siatkami skorelowanymi dla płci i wieku. Dlatego też przedstawione w wynikach różnice zostają pominięte w dyskusji.

Jednym z głównych motywów przystąpienia WHO do rekonstrukcji norm referencyjnych rozwoju populacji w wieku 5-19 lat, była narastająca częstość występowania nadwagi i otyłości u dzieci i młodzieży, przyjmująca w ostatnich latach formę „globalnej epidemii”. Ze względu na zdrowotne i społeczne konsekwencje otyłości dziecięcej, tendencje zmian w częstości występowania nadwagi i otyłości u dzieci i młodzieży powinny być starannie monitorowane, z zastosowaniem tych samych kryteriów i narzędzi, z wyeliminowaniem w konstrukcji norm wpływów dodatniego trendu sekularnego nadmiernych przyrostów masy ciała. Trend ten występuje w prawie wszystkich krajach, zarówno wysokorozwiniętych jak i rozwijających się (19). Wykluczenie z próby badanej przed 1977 rokiem osób otyłych, stworzyło normy bardziej „restrykcyjne” dla nadwagi i otyłości. Wartości punktów odcięcia BMI odpowiadających 85. i 95 centylowi są więc mniejsze w normach referencyjnych WHO 2007.

Wartości punktów odcięcia BMI według kryteriów nadwagi i otyłości, dla norm IMD są większe niż według WHO 2007 u dzieci w wieku przedpokwitaniowym, a największa różnica dotyczy 10-latków. W okresie dojrzewania różnice te zanikają aby w dalszych latach po pokwitaniu przyjąć wartości odpowiadające bardziej „smukłej” populacji.

Wyniki przeprowadzonej w naszym Zakładzie analizy porównawczej częstości występowania nadwagi i otyłości wśród polskich gimnazjalistów w 2005 roku przy użyciu trzech narzędzi, w tym norm WHO/NCHS i IMD, wskazały na dużą zgodność obu narzędzi (kappa>0,8) dla oceny łącznie nadwagi i otyłości u chłopców i dziewcząt. Natomiast przy użyciu zrekonstruowanych norm WHO 2007 oraz norm IMD, częstość występowania otyłości w reprezentacyjnej grupie 13-latków w 2008 roku u dziewcząt była taka sama, przy idealnej zgodności obu narzędzi (kappa 1,0). W grupie chłopców była ona dwukrotnie większa według norm WHO, a zgodność obu norm w tym przypadku była słaba (kappa=0,6). Analiza ta była tematem wstępnego doniesienia podczas II Zjazdu Polskiego Towarzystwa Badań nad Otyłością w 2009 roku (21).

Stosowanie zrekonstruowanych norm referencyjnych WHO dla BMI, w populacyjnych badaniach częstości występowania otyłości u dzieci i młodzieży i ich międzynarodowych porównań, wydaje się być zasadne. Natomiast wprowadzenie ich do indywidualnej oceny stanu odżywienia dzieci i młodzieży w praktyce klinicznej, wymaga dyskusji w gronie ekspertów: pediatrów, antropologów i żywieniowców.

WNIOSKI

1.    W diagnostyce indywidualnej przebiegu wzrastania dzieci i młodzieży w wieku szkolnym w Polsce powinny być stosowane krajowe normy referencyjne.

Należy podkreślić, że ze względu na znaczne różnice między wartościami punktów odcięcia dla 3. centyla wysokości ciała między normami polskimi i WHO, stosowanie norm WHO w klinicznej ocenie auksologicznej indywidualnych pacjentów, mogłoby doprowadzić do niezidentyfikowania niedoboru wysokości ciała u części nastolatków, zwłaszcza chłopców z opóźnieniem wzrastania i dojrzewania.

2.    Normy referencyjne WHO do oceny nadwagi i otyłości w populacji polskich nastolatków, są użytecznym narzędziem dla badań epidemiologicznych i porównań międzynarodowych.

3.    Wprowadzenie norm BMI, według wartości referencyjnych WHO, do indywidualnej oceny stanu odżywienia dzieci i młodzieży w praktyce klinicznej, wymaga dyskusji w gronie ekspertów.

..............................................................................................................................................................

1Zestaw tabel i siatek oraz informacje dotyczące ich stosowania umiesz-czone są na stronie internetowej WHO www.who.int/childgrowth/en

..............................................................................................................................................................

Używane skróty:

BMI (Body Mass Index) – wskaźnik masy ciała, IMD – Instytut Matki i Dziecka (Institute of Mother and Child)

NCHS/WHO 1977 (the National Center for Health Statistics growth reference) – normy rozwoju fizycznego opracowane na podstawie badań NHANES, rekomendowane przez WHO

NHANES (the National Health and Nutrition Examination Survey) – Narodowe Badania Stanu Zdrowia i Odżywienia w USA w latach 70. XX w.

WHO (World Health Organization) – Światowa Organizacja Zdrowia

WHO/NCHS – normy referencyjne rozwoju fizycznego rekomendowane przez WHO od 1995 roku (WHO recommended gowth reference from 1995)

WHO 2007 – normy referencyjne rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży 5-19 lat wg WHO 2007 (WHO 2007 growth reference for the 5 to 19 years age group)

..............................................................................................................................................................

PIŚMIENNICTWO

1.    Kopczyńska-Sikorska J., Woynarowska B.: Rozwój somatyczny w drugiej dekadzie życia. PZWL, Warszawa 1980.

2.    de Onis M., Habicht J.P.: Anthropometric reference data for international use: recomendations from a World Health Organization Expert Committee. Am. J. Clin. Nutr., 1996, 64, 650-658.

3.    Butte N.F., Garza C, editors: Development of an international growth standard for preadolescent and adolescent children. Food Nutr. Bull., 2006, 27, S169-326.

4.    Butte N.F., Garza C., de Onis M.: Evaluation of the feasibility of international growth standards for school-aged children and adolescents. J. Nutr., 2007, 137, 153-157.

5.    Report of a WHO Expert Committee: Physical status: the use and interpretation of anthropometry. WHO Tech. Rep. Ser., 1995, 854, 1-452.

6.    Beunen G.P., Rogol A.D., Malina R.M.: Indicators of biological maturation and secular changes in biological maturation. Food Nutr. Bull., 2006, 27(suppl), S244-256.

7.    Malina R.M., Katzmarzyk P.T.: Physical activity and fitness in an international growth astandard. Food Nutr Bull., 2006, 27(suppl), 295-313.

8.    de Onis M., Onyango A.W., Borghi E., Siyam A. Nishida Ch., Siekmann J.: Development of a WHO growth reference for school-aged children and adolescents. Bulletin of the World Health Organization. Sept. 2007, 85(9), 660-667.

9.    Palczewska I., Niedźwiecka Z.: Wskaźniki rozwoju somatycznego dzieci i młodzieży warszawskiej. Med. Wieku Rozwoj., 2001, (Supl. I do nr 2).

10.    Kopczyńska-Sikorska J., Kurniewicz-Witczakowa R.: Rozwój fizyczny – wzrastanie i dojrzewanie. [W:] Kopczyńska-
-Sikorska J. (red.): Normy w pediatrii. Wyd. Lekarskie PZWL, Warszawa 1996.

11.    Oblacińska A., Jodkowska M., Mikiel-Kostyra K.: Ocena rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży. Cz. I. Niemowlęta i dzieci do 5 lat V normy krajowe czy standardy WHO? Med. Wieku Rozwoj., 2010, XIV, 2, 95-100.

12.    Wang Y., Moreno L.A., Caballero B., Cole T.J.: Limitations of the current World Health Organization growth references for children and adolescents. Food Nutr. Bull., 2006, 4 (suppl), S175-188.

13.    Ashcroft M.T., Desai P.: Ethnic differences on growth potential of children of African, Indian, Chinese and European origin. Trans. R. Soc. Trop. Med. Hig., 1977, 70, 433-438.

14.    Goldstein H., Tanner J.M.: Ecological considerations in the creation in the use of child growth standards. Lancet. 1980, 1(8168 pt. I), 582-585.

15.    Haas J.D., Campirano F.: Interpopulation Variation in height among children 7 to 18 years of age. Food Nutr. Bull., 2006, 27(4 Suppl Growth Standard), S212-223.

16.    Palczewska I., Szilágyi-Pągowska I., Pawlik K.: Trend sekularny wzrastania dzieci i młodzieży warszawskiej w ciągu ostatnich dwudziestu lat. Med. Wieku Rozwoj. 2000, 2, 161-176.

17.    Eckhardt C.L., Adair L.S.: Differences in stunting prevalence calculated from similar growth references may be large and inconsistent in undernourished children. Ann. Hum. Biol., 2002, 29, 566-578.

18.    Moestue H., de Pee S., Hall A., Hye A, Sultana N., Ishtiaque M.Z., Huq N., Bloem M.W.: Conclusions about differences in linear growth  between Bangladeshi boys and girls depend on the growth reference used. Eur. J. Clin. Nutr., 2004, 58, 725-731.

19.    Lobstein T., Baur L., Uauy R., IASO International Obesity Task Force: Obesity in children and young people: a crisis in public health. Obes. Rev., 2004, 5(suppl 1), 4-104.

20.    Jodkowska M., Tabak I., Oblacińska A.: Ocena częstości występowania nadwagi i otyłości u młodzieży w wieku 13-15 lat w Polsce przy zastosowaniu trzech różnych narzędzi badawczych. Przegl. Epidemiol., 2007, 61, 585-
-592.

21.    Jodkowska M., Oblacińska A., Mikiel-Kostyra K., Dzielska A.: Nadwaga i otyłość w populacji polskich nastolatków według norm rozwojowych polskich i WHO. Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii, 2009, 5(3), 144-
-145.

..............................................................................................................................................................

Adres do korespondencji:

Anna Oblacińska

Zakład Ochrony
i Promocji Zdrowia Dzieci i Młodzieży
Instytut Matki i Dziecka
ul. Kasprzaka 17a, 01-211 Warszawa
anna.oblacinska@imid.med.pl